Posty

Wyświetlanie postów z sierpień, 2019

15. religie afryki (z wyjątkiem egiptu i nubii)

15. 6. 4. półbogowie, herosi, olbrzymy

15. 6. 4. 1. półbogowie, herosi, bohaterowie
do herosów zalicza się postaci o następujących imionach:
- eitsi eibiba (khoikhoi),
- andrianerinerin - syn zanahary, buntowniczy heros (malgasze),
- kubandwa (rwanda).
15. 6. 5. ciało i wizerunki bogów
w tym rozdziale opisy wizerunków bogów odbiegające od normy i brzydkie.
jemaja to bardzo stara kobieta ubrana w czerń i fiolet (jorubowie).
muso koroni kundje to mała białogłowa staruszka (bambara).
kinoly wyglądają jak ludzie, ale mają czerwone oczy i długie paznokcie (malgasze).
mbola mwungu był przedstawiany jako garbaty człowiek bez nosa (bajombe).
aroni przedstawiany jest jako jednonogi mężczyzna z głową psa i ogonem (jorubowie).
olori merin miał cztery głowy, poruszał się na kozich nogach, nocą przybierał postać jadowitego węża (jorubowie).
15. 6. 6. wampiryzm, kanibalizm, nekrofagia
pierwszym lwem był człowiek-ludożerca (kabylowie).
kwai hemu - bóg pożerca (???) (buszmeni).
kinoly to najgorszy rodzaj angatra. zaj…

15. religie afryki (z wyjątkiem egiptu i nubii)

15. 6. anioły, demony, herosi, półbogowie

15. 6. 1. anioły i demony
15. 6. 1. 1. anioły
aniołów nie stwierdzono. podobnie jak we wszystkich mitologiach, anioły, jako wymysł chrześcijański, dodano później.
15. 6. 1. 2. demony
w afryce spotykamy powszechną wiarę w złe duchy, które przekształciły się w demony.
demon (diabeł) guayota z teneryfy żył na szczycie wulkanu teide, który był uważany za piekło. guayota pokazywał się pod postacią psa, któremu towarzyszą inne demony (tibicenas) także pod postacią psów (guanczowie).
15. 6. 3. bóstwa opiekuńcze
jako duch przodków dusza pozostaje w domu i otacza opieką pozostałych przy życiu krewnych. trzeba im składać ofiary i nie można ich obrazić.
wsródbóstw opiekuńczych możemy wymienić:
- babalu aye, brata szango, bóstwo opiekuńcze chorych (jorubowie),
-bliźniaków ibeji - bóstwo opiekuńcze bliźniąt (jorubowie),
- olori merin - opiekuńczego boga miast, który chroni je przed zarazą, epidemią lub nieoczekiwanym napadem wroga (jorubowie),
- njankopon - bóstwo klan…

15. religie afryki (z wyjątkiem egiptu i nubii)

15. 5. 2. duchy przodków

wiele plemion afrykańskich czci przodków i duchy przodków (np khoikhoi, xhosa).
duchy przodków chronią żyjących potomków (ibo). duchy przodków komunikują się z żywymi i wpływają na świat żywych działając jako pośrednicy między bóstwem i ludźmi (bantu).
duchami przodków są nzambi (nzumbe) (mbundu, kongo, luba), suku (owibundu).
duchy vazimba są duchami przodków, opiekują się ziemią i nawiedzają źródła i skały. wiele strumieni i jezior jest z tego powodu otoczonych kultem (vazimba).
andriamanitra to duchy przodków czczone w postaci idoli i amuletów. w miejscu obecności boskiego przodka, którego ciała nie można dojrzeć, unosi się zapach (malgasze).
shetani to duchy przodków rzeźbione na maskach shetani i figurach antropomorficznych shetani (makonde).
15. 5. 3. dusza
ludzie, rośliny, zwierzęta, minerały, żywioły mają dusze (baka), martwe przedmioty mają duszę (mumuye).
dusza zmarłego ma wiele postaci. po śmierci udaje się do różnych miejsc, w których istnieje równocześnie:

15. religie afryki (z wyjątkiem egiptu i nubii)

15. 4. świat podziemny i życie pośmiertne, wędrówka dusz

15. 4. 1. światy podziemne i pośmiertne, piekło
dusza odchodzi do ziemi umarłych jako osobisty duch.
tlam to ciemne miejsce pod ziemią, z którego wynurzyli się bawół iyherther i jego żona jałówka thamuaztz (kabylowie).
samtomba to kraina śmierci. nad rozpadliną uważaną za wejście do niej wznosiła się świątynia boga śmierci walumbe (gandowie).
kiedy umrą wszyscy, których znał nsissim pochodzący od złego człowieka, wtedy nzame zamyka go w otolane, miejscu cierpienia (fangowie).
wulkan elteide na teneryfie to wrota do piekła. mieszka tu demon guayota (guanczowie).
wyznawcy kultu kubandwa przebywają po śmierci we wnętrzu wulkanu karisimbi wraz z herosem rjangombe (rwanda).
ala to władczyni świata zmarłych (ibowie).
muso koroni kundje, żona pemby, to bogini podziemia i ciemności (bambara).
15. 4. 2. raje i krainy rajopodobne
w odniesieniu do mitologii afrykańskich trudno mówić o podziale światów pośmiertnych na piekła i raje.
świat zmarłych jest…

15. religie afryki (z wyjątkiem egiptu i nubii)

15. 3. 8. woda, rybak

duchy przodków (ziny) i karzące siły przyrody (haley) rządzą ziemią i wodami. ziny wody rządzą bagnami, jeziorami, rzekami, ich siedzibami są kamienie, drzewa nadbrzeżne, głębokie rowy. na terytorium zinów człowiek nic nie może robić bez ich zezwolenia. bóstwa karzące haley zdobywają panowanie przez podporządkowanie sobie zinów.
zmęczony ifa wrócił do obatali w niebie. ludzie nie mając jego pouczeń, nie potrafili rozpoznawać woli bogów. olokun w gniewie zniszczyła prawie wszystkich ludzi przy pomocy powodzi. inna wersja: gdy obatala stworzył ludzi, wszyscy byli szczęśliwi oprócz władczyni wszystkiego pod niebem olokun, której nie podobało się, że obatalazawłaszczył tak duży kawał jej królestwa. władczyni zalała ziemię. przetrwali tylko ci ludzie, którzy dotarli do najwyższych punktów ziemi. tam spotkali eszu, który akurat wizytował ziemię. eszu zgodził się powiadomić o tym nieszczęściu niebo pod warunkiem złożenia mu i obatali ofiar. ludzie ofiarowali bogom kozy. u…

15. religie afryki (z wyjątkiem egiptu i nubii)

15. 3. 7. ziemia

duchy przodków (ziny) i karzące siły przyrody (haley) rządzą ziemią i wodami, są niewidzialne, dzielą się na: 1 ziny ziemi (zarządzają polami, lasami, zaroślami, dolinami, drzewami, grotami, skałami), 2 ziny wiatrów (nadciągają z czterech stron świata), 3 ziny wody (rządzą bagnami, jeziorami, rzekami, ich siedzibami są kamienie, drzewa nadbrzeżne, głębokie rowy). człowiek nic nie może robić na terytorium zinów bez ich zezwolenia. bóstwa karzące haley zdobywają sobie panowanie przez podporządkowanie zinów.
ludzie, zwierzęta i rośliny zostali ulepieni z gliny przez duelę na dole, któremu glina wypłynęła z ust, a życie w te istoty tknął duela na górze (plemiona z obszaru wybrzeża kości słoniowej).
słońce, z nasienia bawoła itherthera, które wpadało do skalnego kielicha, stworzyło wszystkie zwierzęta z wyjątkiem lwa (kabylowie).
ziemia na początku była bagnista i nieurodzajna. olorun i inne bóstwa schodziły z nieba na ziemię po niciach pajęczych. olorun wysłał orisza-nla na z…

15. religie afryki (z wyjątkiem egiptu i nubii)

15. 3. 5. ogień, kowal

ogień wiatru został stworzony przez siłę zo nami (bambara).
ogień został sprowadzony z nieba przez osy (ila).
ogień został ukradziony bogom (pigmeje).
jeden z przodków plemienia dogonów ukradł ogień boskim duchom nommo, dzieciom boga i ziemi.
bogowie ognia:
- aganju - orisza wulkanów, szango - bóg piorunów i błyskawic, ogun - kowal, który ma kuźnię w niebie, gdzie wykuwa pioruny dla szango (jorubowie),
- hewioso - grom z hewio (fonowie),
- leza - dawca grzmotu; jego łukiem jest tęcza, a błyskawica to strzała w jego łuku (ba-lla, batonga, wembowie).
słowo lesa oznacza grzmot, ale również to co wielkie i nadzwyczajne (konde).
grzmoty to odgłosy poruszeń boga (kikuju, zulusi).
grzmoty sa wyrazem gniewu boga (joruba, tiw).
podczas wojen prowadzonych przez gwiazdy - dzieci księżyca z gwiazdami - dziećmi słońca dochodzi do grzmotów i błyskawic. księżyc z reguły ustępuje i wysyła swojego posłańca tęczę, która zabiera z pola walki zacietrzewione dzieci księżyca (kraczi).
taniec pyto…

15. religie afryki (z wyjątkiem egiptu i nubii)

15. 3. 3. księżyc

bogowie księżyca:
- księżyc (khoikhoi, guanczowie),
- lisa (fonowie),
- njingon (fangowie),
- arebati (pigmeje),
- awo - androgyniczne bóstwo księżyca, które urodzonych w poniedziałek obdarza spokojem, łagodnością, opanowaniem i opiekuńczością (akan),
- njame - często uważany za bóstwo androgyniczne, w żeńskim aspekcie jako księżyc, w męskim jako słońce (akan),
- oszu (jorubowie),
- bumba, twórca księżyca (buszongo).
księżyc sprzeniewierzyła się małżonkowi słońcu i znalazła sobie kochanka. słońce pogodziło się z tym i podzieliło się dziećmi (gwiazdami) i majątkiem. księżyc często narusza posiadłości słońca, co prowadzi do bitew gwiazd księżyca z gwiazdami słońca. na ziemi występują wtedy sztormy, pioruny i błyskawice. księżyc z reguły ustępuje i wysyła swojego posłańca tęczę, która zabiera z pola walki zacietrzewione dzieci księżyca (kraczi).
15. 3. 4. gwiazdy, planety i inne ciała niebieskie
bogowie ciał niebieskich:
- gwiazdy (guanczowie),
- wenus jako kileken, chłopiec sierota …

15. religie afryki (z wyjątkiem egiptu i nubii)

15. 3. kosmos i żywioły

żywioły mają duszę (baka).
15. 3. 1. niebo
bogowie nieba:
- bóstwo nieba (tiw),
- czukwu, najwyższy bóg nieba, który mieszka pomiędzy niebem i ziemią w boskiej zagrodzie ezi czuku, i igwe, brat ali (ibowie),
- hewioso (androgyniczny, fonowie),
- njankopon (akan),
- raluwhimba (szonowie i wendowie),
- tsui goab - pan nieba (khoikhoi),
- olorun (olodumare) - włada nieba i orunmila (jorubowie),
- gulu (uganda),
- musoke - bóg niebios (gandowie).
15. 3. 2. słońce, światło
bogowie słońca:
- słońce (guanczowie),
- mawu (fonowie),
- ithuwa - bóg słońce chroniący przed ciemnością (pare, taweta),
- amowia i awusi - androgyniczne bóstwo słońca obdarzające urodzonych w niedzielę czystością, nieskazitelnością i hojnością (akan),
- njame - często uważany za bóstwo androgyniczne, w żeńskim aspekcie jako księżyc, w męskim jako słońce (akan),
- lu (słońce), istota najwyższa (mumuye),
- bumba - stwórca słońca (buszongo),
- njankopon - bóg słońca uosobionego w osobie króla (aszanti).
w dawnych czasach…

15. religie afryki (z wyjątkiem egiptu i nubii)

15. 2. 0. 2. wcielenia


enkai (engai) to jeden bóg o podwójnej naturze: engai narok (czarny bóg) jest łaskawy, engai nanyokie (czerwony bóg) jest mściwy (masajowie).
orisza, siły natury, to bezpośrednia manifestacja boga olodumare, np olorun, oloofin, orunmila, ifa, eszu, ogun, osoosi, osun, obatala, szango, jemaja, oya, aganju, oduduwa, olokun, babalu aye, orisa oko, erinle, yewa, osanyin, ibeji (joruba). to ujęcie bóstwa jest bliskie hinduistycznemu pojęciu awatar (a).
15. 2. 1. bogini matka, matriarchat
boginie pretendujące do kategorii bogini-matka:
- ala - bogini matka utożsamiana z ziemią, żona czukwu lub amadiohy (ibowie),
- ani - bogini matka (ibowie północni),
- atete (oromowie),
- moneiba - bogini czczona na hierro przez kobiety (guanczowie), - lya nla - pramatka (jorubowie).
- jemaja (ifa),
- jemaja i muso koroni kundje (bambarowie),
- jemaja - córka oduduwy i obatali (joruba),
- nana buluku (dahomej),
- ane - bogini matka (ezaa).
wśród tuaregów panuje matriarchat w takim sensie, że szanow…

15. religie afryki (z wyjątkiem egiptu i nubii)

15. 2. najważniejsi bogowie

15. 2. 0. bóstwo jedyne (absolut)
wydaje się, że idea bóstwa absolutnego nie wykształciła się w afryce. natomiast idea bóstwa jedynego jak najbardziej.
najbliższe idei bóstwa absolutnego jest przekonanie, że bóstwo jest nieosiągalne dla człowieka i wykracza poza ludzkie zrozumienie (bantu).
ngai (mulungu) to jedyny bóg, niewidzialny, mieszkający w niebie albo w ukryciu, nie wiadomo gdzie (kamba).
ngai to jedyny bóg; mieszka na świętej górze kirinyadze (kikuju).
enkai (engai) to jedyny bóg. enkai jest jednocześnie boginią (masajowie).
waaq to jedyne, najwyższe, uniwersalne bóstwo (oromowie).
waaq to jedyne bóstwo (somalijczycy).
15. 2. 0. 1. bóstwo najwyższe
pojęcie najważniejszego bóstwa lub najważniejszych bóstw zostało w afryce przyswojone i z zasady plemiona nie mają problemu z identyfikacją tych bóstw, które najczęściej nie mają płci, a to:
- nzambi - najwyższa istota (ndembu),
- nzambi (nzumbe) - najważniejszy bóg (mbundu, kongo, luba),
- suku - najważniejszy bóg (