6. religia germanów

6. 3. 8. woda, rybak, żeglarz, marynarz

 

woda jest zrobiona z krwi ymira. kiedy odyn, wili i we postanowili zabić ymira, chcieli z jego krwi utworzyć morza i jeziora. krew była tak obfita, że nastąpił potop, w którym zginęło całe pierwsze pokolenia olbrzymów, gdyż uciekały w góry i do jaskiń. tylko belgelmir ocalał wraz z żoną i dziećmi chroniąc się w statku wykonanym z szuflady do przechowywania mąki. zgodnie z inną wersją wczołgali się do dziury w wydrążonym pniu drzewa. w końcu dotarli do skały na rubieżach świata. 

podczas powstania świata stworzono jedenaście rzek zwanych elivagar. 

niflheim to królestwo lodu, mgły i zimna. w nim położone są krainy jotunheim i helheim. w niflheim płynęła zatruta rzeka eliwag, która nie zamarzała dzięki tchnieniu surtra (pewnie nie jest to jedenaście rzek elivagar, o których mowa później). dwie graniczne rzeki niflheimu to gjoll i leipt. poprzez gjoll przerzucono most, który jest strzeżony przez olbrzymkę modgud, psa garma i trzygłowego olbrzyma hrimgrimnira. 

zimne źródło (lub studnia) hvergelmir (kipiący kocioł) leży w niflheimie. do niego spływa rosa z całego świata i biorą z niego początek wszystkie zimne rzeki niflheimu (w innej wersji całego świata), w tym jedenaście rzek elivagar. pilnują go iwaldi i jego synowie, aby w ten sposób obronić boginię hel przed najazdem gigantów burzy. ponad źródłem nidhoggr podgryza korzeń yggdrasila. 

na samym dnie niflheimu toczy fale straszliwy strumień, w nim brodzą krzywoprzysięzcy i wilkołaki. 

w hellheimie płynie rzeka slid niosąca zamiast wody miecze i oszczepy symbolizujące zimno z hvergelmiru. płynie od wschodu, z krainy hrimthursów i stanowi granicę między krajem żywych i umarłych. 

norny mieszkały nieopodal mrocznej studni urs (lub urband brunnen), z pobliskiego jeziora czerpały wodę i podlewały korzeń yggdrasila. 

spod yggdrasila bije źródło nieskazitelnej wody, której łyk daje poznanie przeszłości oraz cudowne źródło, przy którym siedzi mimir mędrzec, który codziennie nabiera wody w róg giallar i upija łyk. podzielił się tą wodą z odynem w zamian za jego oko. 

agir jest bogiem morza. vanir jest bogiem żeglarzy i rybaków, a njordr bogiem spokojnego morza i jego zasobów oraz opiekunem żeglarzy. njordr rozwiódł się z żoną olbrzymką skadi ponieważ on chciał mieszkać nad morzem, w swoim pałacu noatun, a ona w górach. 

ran, żona agira, bogini toni morskiej, matka dziewięciu dziewic-fal, była chciwa i uwielbiała złoto. żeglarze zabierali na pokład trochę złota wyruszając w rejs, aby w razie potrzeby wyrzucić go za burtę. ran wciągała okręty w wiry i chwytała żeglarzy, którzy wypadali za burtę, w jej sieci. zabierała ich do swoich koralowych komnat w podmorskim pałacu w pobliżu wyspy hlesey, w którym mieszkała z małżonkiem. 

topielcami opiekuje się w swojej siedzibie agir, jego żona ran i jego dziewięć córek. 

hajmdal jest synem dziewięciu fal, córek boga morza agira. miał bardzo dobry wzrok i widział na duże odległości. hajmdal potrafił sprowadzić zamieć śnieżną. 

thor jest bogiem sprowadzającym deszcze. pokonując rzeki kornt, ormt i kervauga udał się do jotunheimu żeby walczyć z thursami. boginią deszczu jest także frigg. 

niksy to demony wodne ukazujące się w postaci ludzkiej jako piękne dziewczęta lub panny z rybim ogonem. ich śpiew zwabiał młodzieńców w głębiny. były też niksy przedstawiane jako małe brzydkie istoty, długobrodzi starcy o zielonych włosach, którzy topili ludzi. niksy miały (mieli?) dar przepowiadania przyszłości, były złe i odprawiały taniec śmierci. 

ondyny, boginki, zamieszkiwały rzeki i jeziora. karzeł andwari zamieszkiwał pod postacią szczupaka wodospad andwarafors. niektóre trolle żyły w morzu. 

wśród czarodziejskich statków możemy wymienić następujące: 

- ellida - statek pływający bez załogi i sternika, podarek boga mórz agira dla wikinga thorstena, odziedziczony przez jego syna frithiofa, 

- skindblandir - cudowny statek frejra, mógł pomieścić na pokładzie wszystkich bogów, po złożeniu mieścił się w kieszeni, słuchał głosu swojego pana, i miał zawsze sprzyjający wiatr, 

- hringhorni - największy okręt asów, własność baldura. kiedy baldur zginął, bogowie położyli ciała baldura i jego żony nanny na stosie wzniesionym na hringhorni. po zapaleniu stosu olbrzymka hyrrokkin zepchnęła statek na wodę. 

podczas połowu ryb thor złapał jormunganda, ale nie dał rady go wyciągnąć, bo towarzyszący mu hymir odciął linę. 

aby uniknąć kary za zabójstwo baldura, landvaettir, bóstwa opiekuńcze związane z ziemią, mogą zamieszkiwać rzeki. 

kvaser wpadł na pomysł, żeby złapać w sieci lokiego, który przemienił się w łososia. 

sigrun z pomocą ośmiu walkirii uśmierzyła morską burzę grożącą jej ukochanemu helgiemu. 

bohater agnar, syn króla hraudunga (w mitologii germańskiej jest także inny bohater o imieniu agnar) wraz z bratem, geirrodem, jako dziesięciolatkowie, przeżyli rozbicie łodzi podczas połowu. na zimę chłopców przygarnęło samotne małżeństwo (w rzeczywistości odyn i frigg). agnara wychowywała frigg, a geirroda odyn. wiosną opiekunowie odesłali braci do domu. przy ojczystym brzegu geirrod, pouczony przez odyna, odepchnął łódź z bratem na pełne może i rzucił za nim przekleństwo skazujące go na śmierć. 

kiedy orvandil, żeglarz-tułacz zamieszkujący krańce jotunheimu, doznał zmarznięcia palca u stopy, thor oderwał go i rzucił w niebo. w ten sposób powstała konstelacja oriona (palec orvandila). 

wąż jormungand, podczas trwania końca czasu (ragnaroku) ma zatruć swym jadem każdy zbiornik wody na świecie. 

w beowulfie został opisany potop. 

w przekazach folklorystycznych przewija się klabaternik, opiekuńczy duszek statku, wesoły i pracowity. czasami pokazuje się kapitanom lub szyprom pod postacią błędnego ognika lub karzełka lub jako mały człowieczek w kapeluszu z szerokim rondem i latarenką w ręce. opuszczał statek jako ostatni.

 

 

Waldemar Mierniczek