6. religia germanów

6. 4. świat podziemny i życie pośmiertne, wędrówka dusz

 

w mitologii germańskiej jest wiele światów podziemnych i pośmiertnych, dziewięcioma z tych światów włada bogini hel. nie udało mi się ich zidentyfikować. oprócz światów podziemnych występuje także jeden świat podwodny dla zmarłych żeglarzy. 

wśród światów pośmiertnych mamy także takie, które możemy nazwać rajami. cechy raju ma asgard, świat bogów, jeden z dziewięciu światów stanowiących wszechświat.

 

6. 4. 1. światy podziemne i pośmiertne, piekło

 

niflheim jest krainą zmarłych naturalną śmiercią, mgły, ciemności, lodu i zimna położoną na północ od ginnungagapu. wejście do niej zwie się bramą trupów. płyną tam dwie graniczne cuchnące rzeki: gjoll i leipt, nad gjoll wzniesiono most, który jest pilnowany przez olbrzymkę modgud, psa garma i obrzydliwego, trójgłowego olbrzyma hrimgrimnira. przy korzeniu yggdrasila burzy się woda w studni hwergelmir (kipiący kocioł), bo zlewa się do niej rosa z całego drzewa i z niej wypływają wszystkie rzeki świata. na samym dnie niflheimu toczy fale straszliwy strumień, w którym brodzą krzywoprzysięzcy i wilkołaki. to tam wilk zaczyna rozrywać zwłoki ludzkie, a nodhoggr pożera ciała umarłych i bez skutku podgryza korzeń yggdrasila na którym siedzi kogut, rudy jak ogień. są tam dwa zamki: jeden nie wiadomo do kogo należący, wznosi się na wybrzeżu trupów. jego bramy wychodzą na północ, a ściany zbudowane są z węży. przez dymnik wpadają do niego jad nienawiści i całe zło świata. drugi zamek, olund (smutek), należy do hel. 

niflheimem włada córka lokiego i angeborgi, siostra fenrira i jormunganda, hel. zasiada na tronie zwanym „łożem chorych”. jej kochankiem jest ull, bóg zimy, który spędza z nią kilka miesięcy w roku. 

helheim to kraina zmarłych i ciemności położona w niflheimie. kraina najgłębsza i najstraszniejsza. włada nią hel. strzeże spokoju tych, którzy nie zostali wybrani do walhalli. można tam spotkać drżące, cieniste duchy tych, którzy nie umarli śmiercią chwalebną lecz z powodu choroby, samobójstwa, starości. walka jest zabroniona. 

jedna z rzek helheimu, slid, niesie zamiast wody miecze i oszczepy symbolizujące zimno hvergelmiru. płynie od wschodu, krainy hrimthursów i stanowi granicę między krajem żywych i umarłych.

hel mieszka w wielkim i ponurym dworze, za murami i kratami zwanymi eljundir (w siedzibie zwanej sleetcold). wewnątrz sleetcod stoi stół hungr (głód), a na nim leży nóż sultr (łaknienie). hel spoczywa na łożu kor (letarg). wokół niej krzątają się sługi o takich imionach jak "leniuch" czy "spóźnialska". kto raz tu zawita nie znajdzie wyjścia. hel przeprowadza zmarłych od grobu do piekła i chroni przed niebezpieczeństwami podróży (pełni rolę psychopompa). 

do niflheim mogą trafić od czasu do czasu bohaterowie, królowie, howdingowie. oni bawią się i ucztują czekając na znak do ragnaroku, nie podlegają władzy hel. 

przewodniczką i opiekunką zmarłych, przyjaznych lub wrogich ludziom, jest holda. 

kiedy baldur na skutek intrygi lokiego trafił do dużej sali helheimu zwanej eljudne, zostało przyrzeczone, że baldur powróci do żywych, jeżeli wszystko co istnieje zapłacze z powodu jego odejścia. olbrzymka thokk, której postać przybrał loki, nie przyłączyła się do żałoby. 

strażnikiem bram królestwa zmarłych jest czterooki garm, piekielny pies hel. 

innym światem pośmiertnym (lub tym samym) może być halla. ludzie trafiali do halli, w której panował smutek, chłód i bezczynność. 

późniejsze mity mówią o hel jako o piekle. dostęp do niego wiedzie przez jaskinię gnipahellir i jest strzeżony przez garma. najgłębszą częścią piekła jest nastrond poprzecinany rwącymi strumieniami i morzem kwasu i jadu, w którym brodzą najgorsi przestępcy i zdrajcy. tam znajduje się siedziba nidhoggra. od tej krainy wzięły swoje nazwy niemieckie piekło holle, i angielskie piekło hell. 

nastrond to pałac w regionach helheim. nazywany jest wybrzeżem umarłych. jest to jedno z dziewięciu miejsc, w którym przebywają złoczyńcy. został zbudowany ze splątanych węży plujących jadem, który spływa rzekami, w których brodzą krzywoprzysięzcy i mordercy. w nastrond przebywa nidhoggr. 

topielców bierze pod opiekę agir wraz z dziewięcioma córkami i żoną ran. ran, bogini toni morskiej, wciąga okręty w wiry i chwyta żeglarzy, którzy wypadli za burtę, w swoje sieci. zabiera ich do swoich koralowych komnat w podmorskim pałacu w pobliżu wyspy hlesey, w którym mieszka z małżonkiem. 

o innych germańskich podziemnych krainach, w których nie przebywają duchy zmarłych, piszę w rozdziałach poświęconych ziemi i krasnoludkom, tu wspomnę tylko o dwóch: 

- nibelheim to podziemna kraina zamieszkała przez karły nibelungi zajmujące się górnictwem i kowalstwem. 

- svartalfheim – siedziba karłów położona pomiędzy midgardem i niflheimem.

 

 

Waldemar Mierniczek