6. religia germanów

6. 6. 2. krasnoludki
 

krasnoludków u germanów dostatek, niektóre z nich mają pochodzenie słowiańskie, ale większość to germański dizajn.

karły zostały utworzone przez odyna, wilego i we z robactwa wypełzającego z prochów martwego ymira i resztek tegoż. czterech z nich stanęło na rogach świata i utrzymuje na swoich ramionach asgard. to austri, westi, nordi i sudri. reszta powędrowała za modsognirem i durim do podziemnych korytarzy gór, rozpadlin, pieczar i korzeni drzew, gdzie ulepili inne karły. tak narodził się dvalin, który zabrał część karłów i osadził nad morzem.

alfheim był krainą położoną między niebem i ziemią, zamieszkałą przez elfy światła, położoną na wschód od oslo i na północ od goteborga, między rzekami gautelfr (gotalven) i raumelfr. frejr był panem alfheimu. jego sługami było dwoje elfów: byggvir i beyla. ostatnim królem tej krainy był gandalf.

svartalfheim był krainą mrocznych (czarnych) elfów (karłów, krasnoludów) położonym pomiędzy midgardem i niflheimem. dano im tę krainę, aby nie lękały się światła słonecznego. tunele i korytarze zostały oświetlone blaskiem złota i kryształu górskiego. ponieważ karły okazały się świetnymi górnikami, jubilerami i złotnikami, otrzymały od bogów podziemne złoża metali i kamieni szlachetnych. podziemne korytarze były zadymione oparami z pieców hutniczych. odgłosy kucia nigdy nie kończyły się. najznamienitszy z pałaców został zbudowany na polach nidu przez kóla sindriego.

elfy miały wielkość człowieka, ale były bardziej smukłe. niektóre elfy były byłymi bogami. elfy były bogami obfitości (wot sprzeczność germańska???). sławni ludzie mogli być wyniesieni do rangi elfa po śmierci, np kowal volund.

jesienią organizowano alfabot (ofiary dla elfów). uroczystości były przeprowadzane w domach.

dvalin, karzeł, a także jeden z czterech jeleni podryzających korę yggdrasila, przedstawił pismo runiczne karłom, gdyż dain zrobił je dla elfów, a odyn dla bogów. dvalin i durin wykuli magiczny miecz tyrfing.

alviss był wszechwiedzącym karłem, któremu przyrzeczono rękę thrud, córki thora w zamian za wykonanie wspaniałej zbroi. thor zgodził się na to wobec bogów, ale postawił warunek. całą noc zadawał pytania o nazwy rzeczy wszystkich dziewięciu krain. krasnolud nie pomylił się ani razu. gdy nadszedł świt zamienił się w kamień (?).

czarne elfy były kowalami, za najlepszych uważano fjalara i galara, synów iwaldiego, ojca idun.

brokk, karzeł, brat sindriego, założył się z lokim o głowę, że sindri wykona trzy przedmioty, które znajdą lepsze uznanie bogów niż dzieła synów iwaldiego. brokk pomagał bratu w wykonaniu tych dzieł obsługując kowalskie miechy. loki zmienił się w gza i uciął karła w powiekę, co spowodowało, że piorunowy młot mjolner miał skazę. bogowie ogłosili wyższość kunsztu sindriego. loki próbował umknąć w magicznych butach, lecz został schwytany przez thora, zwrócony brokkowi. loki powiedział, że przegrany daje głowę, ale nie gardło, dlatego karzeł wyrwał mu język i zaszył usta szydłem sindriego i rzemieniem zwanym wartari. loki natychmiast wyrwał szew wraz z ciałem.

andwaranaut to pierścień ze złota, arcydzieło sztuki jubilerskiej karłów. andwari karzeł, syn oinna, strzegł ukrytego złota (w tym pierścienia andwaranauta). rzucił na skarb klątwę.

brisingamen to złoty (lub bursztynowy) naszyjnik frei. kiedy freja go zakłada, żaden mężczyzna nie może się jej oprzeć. naszyjnik daje także zwycięstwo armiom w bitwach. naszyjnik został wykonany przez czterech krasnoludów ze svartalheimu, brisingów: alfrigga, berlinga, dvalina i grerra. aby go otrzymać freja oddała się każdemu z nich.

krasnoludy dain i nabbi wykuli hildiswin, inny naszyjnik frei.

pod postacią karła żył olbrzym regin - najzręczniejszy ze śmiertelnych, okrutny, mądry i biegły w magii.

nisse to bożek domowy  w danii i norwegii. w szwecji ten rodzaj bytów nazywany był tomte. miały postać małego dziecka z siwą broda i czerwoną czapeczką. gdy gospodarze spali nisse opiekowały się domem i obejściem. w zamian oczekiwali drobnych prezentów i pożywienia. niezadowolony nisse płatał psikusy.

kobolty były opiekuńczymi duchami domowymi przebywającymi w pobliżu paleniska lub pod belkowaniem domu. przynosiły dobrobyt, strzegły skarbów podziemnych.

landvaettir - duchy opiekuńcze ziemi. mogły przybierać kształt krasnali.

karły nibelungi zajmowały się górnictwem i kowalstwem, zamieszkiwały podziemną krainę nibelheim.

trolle to stworzenie stare, brzydkie, podobne do człowieka, złośliwe, małointeligentne, chciwe i skąpe. wśród nich były skrzaty, karły i duże osobniki, które ze starości porastały lasem. trolle mieszkały w miejscach trudnodostępnych: lasach, górach i jaskiniach, niektóre żyły w morzu. trolle wyrządzały krzywdy ludziom i zwierzętom. zajmowały się wydobyciem i gromadzeniem srebra, złota i kosztowności, nie znosiły światła słonecznego, pojawiały się tylko w nocy. troll, który nie schował się na czas, zamieniał się w kamień. żeńskim odpowiednikiem trolla jest huldra.

bytami funkcjonującymi na obszarze folkloru były następujące formy krasnoludcze:

- huldry - żeńskie odpowiedniki trolla, cudowne, nagie, długowłose niewiasty tańczące w lesie, górach, kąpiące się w przybrzeżnej wodzie. mogły mieć krowie lub lisie ogony. lubiły zagubione pośród borów obozowiska wypalaczy węgla drzewnego. w nocy dbały, by piece dobrze pracowały. w razie zagrożenia budziły mężczyzn. pomagały rybakom. zakochanych mężczyzn zabierały do swojego świata. tych którzy nie sprawdzili się seksualnie zabijały. zdarzało się, że wychodziły za ziemian. wtedy odpadały im ogony. pijaków i niewdzięczników zostawiały i wracały do swego świata. podrzucały ludziom odmieńców. były powiązane z boginią hel.

- alvor - dziewczęta porażającej urody, które żyły w lasach z elfim królem. alvor były długowieczne i niefrasobliwe z natury, tańczyły w nocy na łąkach. pozostające po nich kręgi nazywano elfimi kręgami. gdy ktoś zapatrzył się na ich taniec wydawało mu się, że minęły godziny, a w rzeczywistości minęły lata. w danii mamy do czynienia z połączeniem wyobrażeń o elfach i huldrze. piękne kobiety, które zwabiają meżczyzn, by ich zatańczyć na śmierć, widziane od tyłu były puste. w islandii funkcjonowało wyobrażenie huldufolk (ukryci ludzie). ukryci ludzie - istoty nadprzyrodzone (elfy?) zamieszkujące kurhany, omszałe wzgórza i skały, wyglądają podobnie do ludzi, pokazują im się w zwykłych ubraniach, są urodziwi, nęcą ludzi.

- w niemieckim folklorze elfy przekształciły się w psotne chochliki, które mogą spowodować choroby bydła i ludzi, mogą zsyłać koszmary siedząc na klatce piersiowej śpiącego.

- orki to istoty wywodzące się od ogrów (olbrzymów potworów), wydające specyficzne  dźwięki "orc".

- vattar - odziane na szaro istoty zamieszkujące pod domostwami ludzi. złodzieje. mogą być niewidzialne, lub przybierać twarze ludzi. kto wyleje na ich terytorium gorącą wodę, jest karany chorobą lub wypadkiem, od czego można się uwolnić zostawiając im jedzenie. mogą być przyjazne dla ludzi, jeżeli zechcą. są mniejsze od ludzi.

- koboldy - duszki, złośliwe domowe krasnale lub gnomy pilnujące podziemnych skarbów. niezauważone zamieniały srebro w nikiel, kobalt lub wolfram. mogły ukazywać się pod postacią zwierząt, ognia lub ludzi. przedstawiane były jako humanoidy wielkości dzieci. te, które żyją w domach, noszą typowo wiejskie ubrania, pomagają przy drobnych pracach lub są złośliwe, gdy się je lekceważy. te zamieszkujące kopalnie mają garby i są brzydkie. te pływające okrętami mają ubrania marynarskie.

- piaskun (piaskowy dziadek) - usypia dzieci sypiąc im w oczy piasek,

- chochliki nisser,

- nisse to obecnie pomocnicy świętego mikołaja w okresie świąt bożego narodzenia.

 

 

Waldemar Mierniczek