7. hinduizm (wedyzm, braminizm, hinduizm), adźiwikowie, joga, mitologia indii, religie cyganów

7. 7. 1. zwierzęta
 

wedyjski pradźapati, emanacja brahmana, jest panem wszystkich stworzeń. śiwa jako paśupati jest władcą zwierząt. wedyjski puszan jest żywicielem stworzeń, bogiem dawcą pokarmu. prythiwi jest matką zwierząt. ratri (noc), przynosi zwierzętom ukojenie. aranjani to bogini dzikich zwierząt, nie krzywdzi człowieka, chyba że zbliży się za blisko.

bóstwo przedstawione jako zwierzę to wahana (totemizm, nagualizm).

waju otrzymywał w ofierze białe zwierzęta. istnieje hipoteza, że misją buddy było wprowadzenie zakazu ofiar ze zwierząt. makar sankranti to święto podczas którego stosowano rytualne karmienie zwierząt.

żywe istoty, chociaż są integralnymi cząstkami boga, są uważane za prakryti, czyli materię.

mięso i ryby są w hinduizmie zakazane, z wyjątkiem kerali i bengalu, gdzie ryby są podstawą pożywienia. spożycie mięsa jest niemoralne ponieważ jego produkcja powoduje cierpienia zwierząt. nie można z tego powodu jeść także jaj i pochodnych.

każdy, kto spożywa mięso lub ma udział w jego przygotowaniu do spożycia, popełnia grzech zabicia zwierzęcia, z którego mięso pochodzi. w wyjątkowych przypadkach dozwolone jest zabicie drapieżnika w obronie własnej lub cudzej lub w celu utrzymania równowagi w przyrodzie. powinni tego dokonywać jedynie kszatrijowie.

 

7. 7. 1. 1. wąż/smok (gad/krokodyl)

 

wąż jest w hinduizmie symbolem nieśmiertelności, regeneracji i reinkarnacji.

manasa, bogini węży, chroni przed ukąszeniami przez węża. przedstawiana jest jako kobieta pokryta wężami, stojąca na wężu lub siedząca w pozycji lotosu pod baldachimem z kapturów siedmiu kobr (adiwasi i hinduizm ludowy).

pandan wonny czczony jest przez zwolenników hinduizmu bengalskiego jako miejsce narodzin manasy.

kupiec ćanda (lub lakhai) został przywrócony do życia po śmiertelnym ukąszeniu przez węża. manasa odprawiła stosowny rytuał w mieście bogów. podobnie po ukąszeniu przez węża został przywrócony do życia pramodwara. kryszna przywrócił życie pasterzom i bydłu połkniętym przez węża aghasurę.

bhajrawa, manifestacja śiwy, przedstawiany jest w rytualnym fartuchu z ludzkich kości. bóg jest opleciony kłębowiskiem żmij. węże są owinięte wokół szyi, włosów i ramion śiwy. kali jest przedstawiana z wężami wplecionymi we włosy. włosy tary są spowite w skłębione węże.

węże są wahaną (zwierzęcym przedstawieniem lub wierzchowcem) nagów, kamakhji i manasy. kobra jest manifestacją wisznu.

ahi bundhnja, utożsamiany z chmurami burzowymi i demonem wrytrą (gigantycznym wężem lub smokiem), został zrodzony w mrocznych wodach i jest wężem głębin oceanu, mitycznym duchem podmorskich głębin. indra pokonał wrytrę - smoczego złodzieja kosmicznych wód.

kiedy potop zabrał wiele dóbr, w tym amrytę, wisznu przeobraził się w żółwia (kurma), zanurzył się w falach bezkresnego oceanu unosząc na grzbiecie górę mandara, której zbocza oplótł wąż wasuki. asurowie chwycili węża za głowę, niebianie za ogon i ubijali nim ocean, jak mleczarze masło. z wód wyłoniła się amryta, lakszmi i inne skarby.

nagowie to wężokształtne bóstwa wodne, prawdopodobnie przedaryjskie, mieszkające w podziemnym mieście bhogawati, gdzie strzegą skarbów ukrytych w ziemi. mogą przybierać ludzką formę (zwykle górna połowa ciała jest ludzka, a dolna wężowa) lub postać ludzi z wężami wychodzącymi z ramion lub pasa. nagowie symbolizują nieśmiertelność, moc regeneracji i reinkarnacji. modlą się do nich kobiety pragnące dzieci. nagakal to intencjonalne tablice z wizerunkami nagów. śpiący wisznu spoczywa na anancie – tysiącgłowym wężu.

do nagów należą ananta, balarama (ósme wcielenie wisznu), karkotaka, mucalinda, padmawati, parawataksza, śesza, takshaka, ulupi, wasuki).

śesza, jeden z pierwszych stworzonych bytów, ogromny wąż o 1000 głowach, jest królem nagów. na zwojach śeszy spoczywa wisznu. głowy śeszy tworzą baldachim.

balarama to manifestacja śeszy. kiedy wstępował do nieba wydostał się przez swoje usta w postaci wielkiego białego węża (śeszy). manifestacją śeszy jest patańdźali.

wiejskie bóstwa chtoniczne, gramadewata, są zazwyczaj przedstawiane jako węże naga.

śmiertelnym wrogiem nagów jest garuda - ptak trzymający w szponach dwa węże. garuda wykradł naczynie amryty z dewaloki, zaniósł je wężom i postawił na trawie kuśa. gdy węże dokonywały ablucji naczynie zabrał indra, wróciwszy mogły lizać jedynie trawę, na której stało naczynie. w ten sposób rozdwoiły im się języki, a trawa stała się rośliną świętą.

waruna pokazywany jest w złotej zbroi jako jeździec ujeżdżający makarę (kryptyda z paszczą krokodyla). w dłoni dzierży lasso z ciała węża. znakiem kamy, boga miłości, jest krokodyl. gawial gangesowy został poświęcony wisznu. rakszasi mogą mieć głowy gadów.

ganeśa wybrał się na przejażdżkę. szczur (wahana ganeśi) przestraszył się na widok węża i zrzucił boga z grzbietu. brzuch ganeśi pełen smakołyków pękł wysypując zawartość. ganeśa wepchnął ją z powrotem i owinął się wężem.

władca nepalu dźajaprakaśa malli grał w kości (tripasę) z boginią taledźu, patronką jego dynastii. wtedy pojawił się czerwony wąż, a władca wpadł w zachwyt nad urodą bogini i uznał, że przewyższa ona urodę jego żony. bogini odgadła jego myśli, zganiła go za nie i powiedziała, że od tej pory, jeżeli ktoś jaąujrzy, to tylko pod postacią młodej dziewczyny z dźati śaków. obecnie, jeżeli matce nepalskiej przyśni się czerwony wąż, może to zostać uznane za przesłankę, że jej córka jest kumari dewi, emanacją bogini taledźu.

już mahabharata mówi o ludach leśnych czczących węże i kobry. bogini kurukulla jest obdarzona mocą ochrony domostw przed wężami i skutkami ich jadu. także gugga, bóstwo wężowe, wyobrażane jako wąż lub jeździec na koniu, przynosi ratunek przed ukąszeniami węża (hinduizm ludowy).

jedno z imion śakti to bhudźangi (wąż), gdyż leży wokół muladhary (najniższej ćakry). garudatantra to tantry medyczne zawierające metody przeciwdziałania jadom węży i skorpionów. węże gromadzą się przy świętych i symbolizują opiekę boską. spoczywająca kundalini podobna jest do ognistego wężowego zwoju.

nagapańćami jest świętem węży (zwłaszcza kobr hodowanych przy świątyniach) i nagów.

 

tandawa to taniec, w trakcie którego trzyma się w lewej ręce w domyśle węża jako symbol śmierci.

czepnia gujańska (nagalinga) zbudowana jest w ten sposób, że posiada słupek w środku kwiatu, który symbolizuje lingama, a pręciki wokół słupka symbolizują węże naga. cały kwiat, który przypomina kaptur tysiącgłowej kobry to symbol śiwy.

święta kobra (naga) mieszka w dziupli drzewa kura (webera corymbosa). ofiarowuje jej się mleko.

roślina euphorbia neriifolia uważana jest w bengalu zachodnim za wcielenie bogini węży mansy. gałązki rośliny służą jako wyobrażenia bogini.

 

 

Waldemar Mierniczek