8. buddyzm, bon

8. 8. 2. 7. 4. sztuka (cz 2)

wielu mnichów było kaligrafami w stylu zen (zwłaszcza ze szkół rinzai i obaku).

formę kaligrafii japońskiej praktykowanej przez mistrzów zen (bokuseki) charakteryzują grube, stanowcze, często abstrakcyjne linie, które mają odzwierciedlać stan czystego umysłu (samadhi). twórcy starają się przedstawić jednopunktową przytomność umysłu poprzez malowanie każdego słowa lub ustępu w trakcie jednego oddechu. w ten sposób urzeczywistniają zen i zazen w formie spontanicznego artystycznego działania.

w ten sposób jednym pociągnięciem narysowano okrąg enso załączony obok (źródło wikipedia). enso pokazuje charakter artysty. tylko osoba na wysokim poziomie rozwoju duchowego może wykreślić je właściwie.

do największych kaligrafów (oprócz niektórych malarzy wymienionych w poprzednim poście) możemy zaliczyć następujących artystów:

- enshu kobori - japoński artysta, kaligraf, ogrodnik, architekt, mistrz miecza, ceremonii herbacianej, mistrz zen,

- dong qichang (1555-1636) - mistrz kaligrafii, reprezentował liryczny subiektywizm szkoły południowej chan, kontrastujący z monumentalnym naturalizmem szkoły północnej chan.

korzystanie z estetyki zen dotyczy to także ogrodów (zwłaszcza przyklasztornych). ogrody pejzażowe (karesansui) pozbawione były roślin. ogród to świat wypełniony pustością, kamienie i głazy to góry, mech, żwir, piasek to oceany. ogród to obrazowy koan. najsłynniejsze ogrody znajdują się przy świątyniach: myoshin-ji, nanzen-ji, ryoan-ji.

miniaturowe karesansui to bonseki wykonane na płaskim naczyniu z piasku, żwiru i drobnych kamieni.

z kolei ogrody herbaciane dostosowane są do ceremonii picia herbaty, ścieżka wysadzana drzewami i gęstymi krzakami prowadzi do pokoju ceremonii herbaty.

wykształciła się ceramika wykorzystywana do ceremonii picia herbaty (chojiro, styl raku, styl oribe) i ceremonia picia herbaty. więcej o tej ceremonii w rozdziale poświęconym roślinom.

w japonii panował system gozan polegający na wyznaczaniu pięciu najważniejszych i przewodnich świątyń buddyzmu zen. pierwotnie były to kencho-ji, engaku-ji, jufuku-ji, jochi-ji i jomyo-ji ( w kamakurze) oraz tenryu-ji, shokoku-ji, kennin-ji, tofuku-ji i manju-ji w kioto. wymienione ośrodki stały się największymi centrami nauki i sztuki. opracowywano w nich słowniki, encyklopedie, zbiory prozy, poezji, rozwijano kaligrafię, malarstwo i inne sztuki.

sztuka ikebany wywodzi się ze zwyczaju układania kwiatów dla buddy lub dusz zmarłych (hołd kuge).

nawet japońskie łucznictwo ceremonialne kyudo łączy w sobie elementy równowagi walki i opanowania zen i może być środkiem rozwoju duchowego i moralnego.

sansa hon'inbo (1559-1623) był założycielem szkoły hon'inbo gry w go,

mandala (buddyzm tantryczny) to motyw artystyczny, połączenie koła (symbol nieba, transcendencji, zewnętrzności, nieskończoności) i kwadratu (symbol zewnętrzności, człowieka, ziemi) połączonych w punkcie centralnym, który jest początkiem i końcem układu. mandale pokazują w jaki sposób chaos przybiera harmonijną formę. mandalę (niekiedy skomplikowaną) buduje się, a potem niszczy, aby uwydatnić przemijalność wszystkich rzeczy.

rodzajem mandali jest gohonzon, zwój papierowy używany przez szkołę nichiren, na którym napisane są znaki przedstawiające życie w stanie buddy oraz przedstawiające nichiren i jego hasło. gohonzon dostaje każdy praktykujący, aby z niego recytował i nauczał wiary innych i wierzył w daimoku (rodzaj modlitwy).

znany jest fraktal ze zbioru mantelbrota, zwany buddhabrot, przedstawiający buddę w pozie medytacyjnej z tilaką i uszniszą (odtworzony 20 000 razy), rozpoznawany także jako ganeśa.

w służbie internetu:

- można zobaczyć film dokumentalny z 2005 w reżyserii luca’y achaedlera pod tytułem „zbuntowany mnich” o gendunie chophelu (1903-1951), który po porzuceniu życia zakonnego odbywa długą wędrówkę po sąsiednich krajach w poszukiwaniu źródeł kultury i historii tybetu,

- ajahn brahn (ur 1951 w londynie), opat klasztoru odhiyana w australii, opublikował szereg filmów na youtubie, w których naucza buddyzmu z punktu widzenia ludzi zachodu jako narzędzia, które można wykorzystać w celu rozumienia własnej psychologii, socjologii i natury świata.

 

 

Waldemar Mierniczek