8. buddyzm, bon

8. 9. 3. 12. medytujący, jogini, bodhisattwowie

 

buddyzm kładzie nacisk na medytację jako środek do uzyskania oświecenia, ale medytacja nie ogranicza się do jogi i joga nie zajmuje w praktykach medytacyjnych tak wszechogarniającej pozycji jak w hinduizmie.

ponieważ asceza nie dała buddzie odpowiedzi na pytanie, jak wyzwolić ludzi z cierpienia, postanowił poddać się medytacjom. medytował pod drzewem w bodh gaja (bodhi) przez 49 dni. w trakcie medytacji nawiedzały go wątpliwości uosobione przez bóstwo mara. budda pokonał je (niemal jak chrystus kuszenie szatana podczas 40 dni pobytu na pustyni) i w dzień pełni księżyca miesiąca wiśakha osiągnął oświecenie.

jogin - tak nazywa się praktykujących i urzeczywistniających nauki diamentowej drogi (wadżrajana).

kujogin - osoba praktykująca jogę w niewłaściwy sposób, przez co nie może osiągnąć celów.

bodhisattwa, osoba, która dąży do stanu buddy kierując się motywacją przynoszenia pożytku innym, rezygnuje z własnego oświecenia kierując się przesłankami altruizmu zamiast dążeniem do własnych osiągnięć. podczas medytacji coraz głębiej rozpoznaje współzależność wszystkich zjawisk, co pozwala na większe możliwości przynoszenia pożytku innym czującym istotom. zaliczenie bodhisattwów do osób medytujących jest umowne, gdyż ich postaci to pomieszanie bóstw, emanacji bóstw i ludzi.

cztery ślubowania bodhisattwy (mahajana):

1 niezliczone istoty ślubuję wyzwolić,

2 nieskończone ślepe namiętności ślubuję wykorzenić,

3 niezmierzone bramy dharmy ślubuję przeniknąć,

4 wielką drogę buddy ślubuję osiągnąć.

najbardziej znani bodhisattwowie:

- awalokiteśara (uosabiający wielkie współczucie (karuna));

jego inkarnacjami są dalajlamowie (gelug) i karmapowie (kagju), jego żeńską emanacją w buddyzmie tybetańskim jest tara, a w buddyzmie chińskim miao shan; schemat powstania wersji żeńskiej: bodhi (oświecenie) - budda amitabha (pierwotne wcielenie zasady współczucia) - awalokiteśwara (wtórne wcielenie zasady współczucia) - tara i miao shan - guanyin,

- dizang, chiński ksitigarbha, władca otchłani, gdyż ślubował, że nie spocznie dopóki nie wyzwoli wszystkich czujących istot, pomaga istotom przebywającym w piekłach,

- guanyin, chiński awalokiteśwara, postać żeńska, pomaga buddzie amitabhie w zarządzaniu zachodnim rajem,

- hachiman, japoński bóg wojny, który trafił do panteonu buddyjskiego jako bodhisattwa i amitabha, strażnik buddyzmu,

- jizo, japoński ksitigarbha, patron noworodków i dzieci nienarodzonych, embrionów usuniętych podczas aborcji, kobiet w ciąży i pielgrzymów,

- ksitigarbha uosabiający wyzwolenie z cierpienia, strażnik martwych dzieci (urodzonych nieżywych lub po aborcji), kobiet w ciąży, strażaków, podróżników i pielgrzymów, wzór realizacji ślubowania, nie spocznie w wysiłku póki nie doprowadzi do oświecenia wszystkich żywych istot, między innymi zapewniając pożywienie, ubranie, mieszkanie, rzeczy niezbędne do praktyki dharmy (stąd dwa cele praktyki: usuwanie przeszkód i doprowadzenie do postępowania bodhisattwy),

- kurukulla (czerwona tara i wadźrawarahi), ucieleśnia magnetyzującą moc wszystkich buddów, przyciąga błogosławieństwo dakiń i wszystkie sprzyjające okoliczności na drodze dharmy,

- manjushri (uosabiający wielką mądrość (pradźnia)), emanacja buddy wajroczany, inspiruje do odkrywania pustości, biały lub żółty (złoty), przedstawiany jako szesnastoletni młodzieniec, co oznacza, że mądrość nie musi być kojarzona z wiekiem; obecnie przebywa w czystej krainie, jego emanacją jest współinicjator rime - dizmjang khjentse rinpocze,

- samantabhadra (uosabiający wspaniałe czyny), bodhisattwa prawa (dharmy) i współczucia, wykazuje cechy żeńskie, obrońca sutry lotosu, praktykuje lotosowe samadhi, przedłuża życie, reprezentuje przyczynę ascetyzmu (ratnakuta reprezentuje skutki ascetyzmu), w dzogczen to stan pierwotnego buddy, powrotu do rigpy, która zawiera trzy ciała buddy,

- samantabhadri - małżonka i żeński odpowiednik samantabhadry (buddyzm tybetański),

- sitatapatra - manifestacja awalokiteśwary, przedstawiany z białą parasolką; strażnik chroniący przed wrogami i wypadkami, córka serca buddy, ma 1000 rąk, 1000 nóg i 1000 głów, w rękach trzyma: podwójne dordże, sztandary zwycięstwa, sztandary rozwoju, pomoce naukowe, łuki, strzały, dzidy, miecze, noże, koło dharmy, białą parasolkę; kolory: czerwony, żółty, biały, zielony; jego 10 dolnych zębów to strażnicy żeńscy, a 10 górnych to strażnicy męscy,

- tara, żeński bodhisattwa, małżonka awalokiteśwary, matka wyzwolenia: zielona tara - budda oświeconych właściwości, biała tara - powiązana z długim życiem, mocą uzdrawiania, czerwona tara - przyciąga wszystkie dobre rzeczy, czarna tara - powiązana z mocą, żółta tara - powiązana z bogactwem i dobrobytem, ćittamani tara (zielona) - najwyższy poziom tantry jogi, khadiravani tara - brak koloru (?),

- wadźrasattwa - bodhisattwa (mahajana i wadźrajana), przedstawiciel wszystkich buddów, zaliczany do grupy pięciu dżinów lub tathagatów, a także stan bodhisattwy (przedostatnie od góry królestwo duchowe); przebywa lub objawia się na górze meru; dąży do własnego oświecenia oraz do poświęcenia się, aby ulżyć w cierpieniu innym przez współczucie i altruistyczne działania.

daka to tantryczny odpowiednik bodhisattwy.

żeńskimi odpowiedniczkami są dakinie.

historyczne dakinie:

- chosa bonmo (viii w), która zawiązywała ostrze miecza w trzy węzły,

- pięć dakini uczących padmasambhavę, min mandarava,

- yeshe sogyal.

znani medytujący buddyści:

- sarapa (viii w), jest uważany za jednego z największych mistrzów diamentowej drogi i joginów,

- tilopa - indyjski jogin,

- naropa, twórca sześciu jog naropy,

- milarepa, sławny jogin tybetański, spędził wiele lat medytując w górskich jaskiniach,

- ajahn chah (1918-1992) - mnich tradycji therawady z linii tajskiej tradycji leśnej, uznany za jednego z wielkich mistrzów medytacji xx w, założył klasztory (wat): wat nong pah pong (obecnie 150 oddziałów 15 stowarzyszonych klasztorów) i wat pah nanachat w dziewiczej puszczy w tajlandii. obecnie w tajlandii jest dziesięć ośrodków medytacyjnych związanych z watami,

- john crook (1930-2011) rozwinął program odosobnień medytacyjnych zaadaptowanych na potrzeby ludzi praktykujących na zachodzie.

 

 

Waldemar Mierniczek