12. gnostycyzm, manicheizm, mitraizm

12. 1. 2. świat po stworzeniu

 

misterium inicjacji mitraistów przedstawiało podróż przez świat żywiołów do centrum kosmosu, a jej uwieńczeniem było zobaczenie zstępującego mitry, młodego, przemożnego, z pałającym obliczem, grzywą złocistych włosów, w białej szacie, trzymającego w prawej dłoni zloty kark byka czyli wielką niedźwiedzicę, która porusza nieboskłonem. rytuał przejścia traktowano jako metaforę podróży duszy przez sfery planetarne do światła, gwiazd.

tauroktonia to scena zabijania byka przez mitrę, który ścigał byka, pojmał go, zaniósł na plecach do jaskini, gdzie złożył w ofierze w intencji odnowienia świata (mitraizm). 

aion to bóg, który tworzy i niszczy wszystkie rzeczy (gnostycyzm, mitraizm).

trzy etapy kosmosu: 1 przeszłość (złoty wiek), dobro i zło istniały oddzielnie, 2 teraźniejszość - zło i dobro są wymieszane i walczą o dominację w kosmosie, 3 przyszłość - nastąpi oczyszczenie i rozdzielenie wyznawców światła i ciemności (manicheizm).

istnieje 360 światów (bardesanici).

na wszechświat gnostycki mają wpływ następujące składniki: (a) najwyższy bóg, praprzyczyna wszystkiego (za wyjątkiem materii), czysta dobroć, (b) istoty świetlne (eony), (c) archonci (książęta władający planetami), (d) człowiek. bóg i eony tworzą pleromę, pełnię bytu, a w jej ramach istoty niższe są emanacjami istot wyższych (filon z aleksandrii ?).

świat jest obcy prawdziwemu bogu. w świecie toczy się walka pomiędzy dwoma pierwiastkami: dobrem (światłem) i złem (ciemnością). dzieje świata to ciągłe uwalnianie duszy z ciemności ku światłości. człowiek egzystuje w nieprzyjaznym świecie, do którego został "wrzucony" (manicheizm).

świat jest bytem materialnym, padołem zła i cierpienia, w którym przyszło człowiekowi żyć, jest ostatnią, najniższą emanacją boga (bytu doskonałego). zło, rozpad i śmierć zaistniały w wyniku pierwotnego boskiego upadku. człowiek, istota obdarzona iskrą ducha, obarczony jest odpowiedzialnością naprawy tego błędu. zadaniem oświeconego na ścieżce gnozy jest uwalnianie iskier ducha i oddawanie ich bogu (gnostycyzm monistyczny).

władze świata postanowiły zniszczyć ojca, najwyższą transcendentną istotę. bóg judaizmu uciskał ludzi, którzy mieli w sobie bożą iskrę, dlatego ojciec posłał zbawiciela, by ich odkupił i zniszczył tego boga (saturnin).

demiurg będzie władał światem aż do jego końca. chrystus przyszedł na świat, aby uwolnić świat od panowania demiurga (paulicjanie).

chrystus, syn boga, przyszedł na świat, by naprawić dzieło stworzenia. jego ciało jest zbudowane ze szlachetnej pozaziemskiej materii i po wniebowstąpieniu powróciło do właściwego sobie świata (apellici).

 

12. 1. 2. 1. axis mundi

 

drzewo życia jest bezpośrednio łączone z drzewem, z którego zrobiono krzyż, na którym umarł chrystus. józef, cieśla, zasadził ogród, gdyż potrzebował drewna dla swego rzemiosła. z tego drzewa wyciosał krzyż dla jezusa.

 

12. 1. 2. 2. dualizm dobra i zła

 

w scenie zabicia przez mitrę świętego byka uczestniczą jako symbol dobra krew i sperma byka - życiodajne płyny zlizywane przez węża oraz jako zło jad, którym skorpion zalewa byczą spermę (mitraizm) - trochę to cienkie i naciągane.

aion to bóg najwyższy, który jednoczy przeciwieństwa: tworzenie i niszczenie, ciemność i światłość, pierwiastek męski i żeński. bóg jest przedstawiony ze skrzyżowanymi ramionami (mitraizm i gnostycyzm).

jest gnostycyzm monistyczny (syryjsko-egipski) i dualistyczny.

bóg stwórca jest jednym z eonów, jest przeciwstawny najwyższej duchowej rzeczywistości (ofici). istnieje dwóch bogów i dwie zasady świata. bóg starego testamentu jest przeciwstawiony bogu nowego testamentu (antytakci). istnieje dwóch bogów obok siebie: sprawiedliwy bóg izraela (jahwe, pomniejszy demiurg) i dobry bóg ewangelii. ci bogowie nie walczyli ze sobą (marcjonizm).

dualizm jest podstawowym element manicheizmu: światło (dobro) i ciemność (zło). przejawem zła jest materia. walka pomiędzy dobrem i złem toczy się w każdym człowieku, który ma dwie dusze: związaną z dobrem i związaną ze złem (manicheizm).

dualizm dobra i zła jest podstawową zasadą dla paulicjan i bogomiłów. albigensi wyznawali dualizm dobra i zła oraz ducha i materii. dla lucyferian symbolem dobra i zła był lucyfer. pryscylianie koncentrowali się na dualizmie dobra i zła, światła i ciemności, które ściągnięte w dół zostały uwięzione w ciałach.

uroboros, wąż z ogonem w pysku bez przerwy pożera samego siebie, jest symbolem gnostycyzmu i odradzającego się życia, jedności duchowej i fizycznej, wszechrzeczy, która nigdy nie zaniknie i będzie trwać w nieskończoność w formie ciągłej destrukcji i odradzania się, nieskończoności, wiecznego powrotu, zjednoczenia przeciwieństw, obiegu czasu, odnawiania się świata i światów, śmierci i odrodzenia, wieczności. uroboros (po prawej) został zaczerpnięty z wikipedii.

ewangelia filipa: "światłość i ciemność, śmierć i życie, prawo i lewo są dla siebie braćmi. oddzielenie ich od siebie jest rzeczą niemożliwą, ponieważ ani dobre rzeczy nie są dobrymi, ani złe złymi, ani życie nie jest żywe, ani śmierć martwa, dlatego każde z nich będzie oddzielone od swej zasady".

maria magdalena stanowiła symbol połączenia pierwiastka męskiego i żeńskiego (gnostycyzm).

człowiek składa się z duszy, domeny dobra, i ciała, domeny zła (jak cała materia). podobnie dobro i zło było połączone w świecie. istnieje dualizm dobra i zła, ducha i materii, światła i ciemności, boga i szatana (katarzy).

człowiek ma dobrą wolę, nie jest z natury zły (bardesanici).

można by się zastanawiać, czy androgynia (połączenie i jedność przeciwieństw, przeciwstawnych płci) jako symbol pasuje do gnostycyzmu, czy też wręcz przeciwnie nie powinna być z tą religią łączona!? tu także trzeba dodać symbol androgena, czyli przedstawienie androgyne o dwóch twarzach, męskiej i żeńskiej.

 

 

Waldemar Mierniczek