14. religie indian i eskimosów

14. 3. 5. ogień

 

bogowie ognia:

 

- bóg ognia, pierwowzór tlaloca, był czczony w teotihuacan i tzacualli (600-200 pne),

- huehuecoyotl, xipe totec i xiuhtecuhtli, huehueteotl - bóg i dobroczynny pan ognia, utożsamiany z ideą oczyszczenia, transformacji i regeneracji świata przez ogień, tlaloc - bóg pioruna, trzymał w ręce błyskawicę (gdy naczynia tlaloków pękały rozlegał się grzmot), iztacmixcoatl lub mixcoatl jest kojarzony z błyskawicami; chantico jest boginią ognia, ogniska domowego i wulkanów; itzpapalotl - bogini ognia (aztekowie),

-itzam cab - bóg ognia i chac - bóg błyskawic, który dzierżył kamienny topór służący do wytwarzania piorunów (majowie),

- illapa - bóg błyskawic, piorunów i grzmotów, sługa słońca inti, mężczyzna w lśniących szatach z pałką i kamieniem w ręce, inti illapa - piorun (inkowie),

- pillan - bóg gromu, sprawca błyskawic i erupcji wulkanów (mapuche),

- curicaveri - wielki ogień, bóg ognia, mixcoatl jest kojarzony z błyskawicami (chichimekowie),

- jaguar - bóg ognia (olmekowie),

- tzahui - bóg piorunów (mistekowie),

- tajin - bóg piorunów (totonakowie),

- tatik cauk - bóg pioruna (tzeltalowie),

- tohil - bóg ognia (kicze),

- cocijo i xolotl - bogowie piorunów (zapotekowie),

- tatewari - bóg ognia, tatotsi mare kware - drugorzędny bóg ognia, on i kauyumarie powstali z iskry od uderzenia w krzemień; tate naaliwami ukazywała się jako dzierżąca błyskawicę (huiczole),

- bahyra, którego gniew przejawia się w burzy (apiakowie),

- thunderbird (grzmot), który jest przejawem wakan tanka (dakotowie).

 

legendy i mity związane z ogniem:

 

quetzalcoatl (lub ehecatl) i huitzilopochtli stworzyli ogień wtedy, kiedy stwarzali słońce po raz pierwszy. po stworzeniu trzeciego słońca (tlaloca) kataklizm, który zniszczył świat i ludzkość, został spowodowany przez ogień (lub ognisty deszcz) spuszczony z nieba. epoka trzeciego słońca zwana jest słońcem ognia (nahui quiahuiti) (aztekowie).

tecciztecatl sam siebie złożył w ofierze skacząc w ogień z zazdrości, rozpaczy i żalu po skoku w ogień nanautzina, który stał się słońcem. tecciztecatl stał się księżycem (aztekowie).

drugi rodzaj ludzi został stworzony z drzewa, ale nie przeszedł próby ognia (majowie).

ludzie oddalali się od stworzyciela sotuknanga, a on za pierwszym razem zniszczył świat za pomocą ognia (hopi).

świat został zniszczony przy pomocy potopu wody i ognia przez trzy wielkie duchy: mokanaimy, aimon-kindi i morereway, które wałczyły między sobą (arawak).

chac ma pomocników (wcielenia, chakowie, kopie): ah chadz'em caan chac - pan piorunów, ah lelem caan chac - sprawca błyskawic, ah t'ozon caan chac i ah ch'ibal tun chaacob. chakowie mają kamienne topory, a gdy nimi miotają powstają pioruny (majowie).

wynalazcą ognia jest tezcatlipoca (aztekowie).

 

kojot ukradł bogom ogień i ofiarował go ludziom w prezencie (indianie ameryki północnej, zapotekowie).

mastamho pokazał ludziom jak rozpalać ogień (mohave).

abe mango - córka page abe, zstąpiła na ziemię, by nauczyć ludzi używania ognia (desanowie).

hun-hunahpu, bóg ognia, oraz jego brat vucub, mieli pilnować, żeby ogień nie wygasł. ogień wygasł i bracia zostali skazani na śmierć. ich zabójstwo zostało pomszczone przez synów hun-hunahpu, który po śmierci wstąpił do nieba i stał się słońcem (kicze).

kak ne xoc to rekin o ognistym ogonie, bóg ryb (majowie).

tlalocan to raj przeznaczony dla zmarłych z powodu porażenia piorunem (aztekowie).

podczas odprawiania rytuału yuwipi pojawiały się duchy w formie iskier (dakotowie).

mniszki acclahuasi opiekowały się świętym ogniem raymi (inkowie).

podczas święta inti raymi rytualnie gaszono stary ogień w ogniskach domowych i świątyniach, arcybiskup (???) coricanchy rozpalał nowy ogień za pomocą zwierciadła (inkowie).

podczas święta xiuhtecuhtli, co 52 lata gaszono stare ogniska i rozpalano nowe. następował wtedy moment zrównania dwóch kalendarzy, dzień decydujący o dalszym istnieniu świata. tej nocy nikt nie mógł zasnąć, kapłani odczytywali losy świata z układu gwiazd, gdy odczytali, że świat dalej będzie istniał, rozpalano nowy ogień na piersi jeńca ze szlachetnego rodu. gdy ogień płonął rozcinano jego pierś, serce składano w ofierze, a ogień zanoszono do domu (aztekowie).

mieszkańcy opuszczali hogan uderzony przez błyskawicę (nawahowie, apacze).

 

 

Waldemar Mierniczek