14. religie indian i eskimosów

14. 3. 7. ziemia, górnik (cz 1)

 

bogowie ziemi:

 

- matka-ziemia, ziemia jest święta (hopi, pueblo, algonkini, inni indianie ameryki pólnocnej),

- tonan - planeta ziemia (nasza matka) (aztekowie),

- ataensic - bogini ziemi (irokezi),

- chulmetic - bogini ziemi (tzeltalowie),

- teotihuacan - wielka bogini, opiekunka ziemi (teotihuacan),

- pillan - sprawca trzęsień ziemi (mapuche),

- ixchel - bogini ziemi i itzamna, który "podzielił ląd" (???), kukulkan, którego pióra symbolizują związek nieba z ziemią, buluc ch'abtan - bóg ziemi, przedstawiany z puklem kręconych włosów i spiralą przed ustami, ek chauach, ah beob, i ah bolon yocte - bogowie dróg (majowie),

- bahyra - stworzył ziemię (apiakowie),

- achachilowie - duchy opiekuńcze gór, ipoqapaqa, demon górski, właściciel lam, alpak i wigoni, któremu składano w ofierze krew tych zwierząt, dla utrzymania ich pogłowia, aucca - duch gór wzywany przez czarowników do pomocy w leczeniu, anchanchu - demon-duch jaskiń i innych odosobnionych miejsc (ajmara),

- pachamama - bogini ziemi odpowiedzialna za trzęsienia ziemi, małżonka pacha kamaqa lub inti (inkowie),

- chibchacum - bóg ziemi, zesłany do podziemia za spowodowanie powodzi, który od tamtej pory za karę dźwiga na barkach ziemię, powodując jej trzęsienia niecierpliwymi ruchami (czibcza),

- tiw - opiekun kopalni (uru),

- cuch uinahel balumil - czterej bogowie podtrzymujący ziemię ,,swoimi ruchami powodowali trzęsienie ziemi” (tzeltalowie),

- tepeu gucumatz (pierzasty wąż), który wraz z najwyższym stwórcą huracanem powołał do istnienia ziemię i ludzkość, ixquic - bogini ziemi, córka cuchumaquika, żona hun-hunahpu (kicze),

- quetzalcoatl uosabiający ziemię, citlalincue - patronka ziemi, toci - bogini ziemi, serce ziemi, ixcuina - bogini ziemi, ilamatecuhtli - bogini ziemi, itzpapalotl - bogini ziemi, ehecatl - pani ziemia, coatlicue - bogini ziemi, symbolizująca ziemię jako dawczynię życia i ziemię pożerającą wszystko co w niej jest pogrzebane, cihuacoatl - bogini ziemi, kojarzona z bóstwem ziemi quilaztli, huehueteotl przebywający w centrum powierzchni ziemi, tlaltecuhtli - bóg ziemi, yohualtecuhtli - bóg ziemi, tlaclitonatio, który reprezentował ziemię jako niosący symbol światła na ramieniu i symbole ciemności i śmierci, tlacotzontli - bóg dróg, syn coatlicue (aztekowie),

- tepeyollotl - bóg gór i trzęsień ziemi, który mieszkał we wnętrzu ziemi, w jaskiniach, bóstwo ziemi i obszarów pustynnych (aztekowie, zapotekowie, mistekowie),

- itzpapalotl - matka ziemia (chichimekowie),

- tate velika vimali trzymająca pieczę nad ziemią, tamats palike tomoyeke - stworzyciel ziemi w obecnej formie i postaci (huiczole),

- ixchel i ixzamna mieli po cztery kopie w różnych kolorach kojarzone z czterema stronami świata; w innym ujęciu itzamnowie to czterech bogów, którzy podtrzymywali cztery krańce ziemi; bacabowie to bogowie kierunku, czterej bracia, których bóg stwarzając świat ustawił w jego czterech częściach dla podtrzymania nieba, żeby nie upadło: hozan-ek (żółty bóg południa), hobnil (czerwony bóg wschodu), can tzicnal (biały bóg północy), zac cimi (czarny bóg zachodu); pawahtuun - bóg o poczwórnej postaci, który na wzniesionych w górę rękach wspierał ziemię i niebo w ich czterech krańcach (majowie),

- inne teorie bogów kierunku majow: itzamna - bóg kierunku zachodniego, bolob dzacab patronował kierunkowi wschodniemu, uayeyab był związany z zachodnią stroną świata i kolorem czarnym, ahau patronował kierunkowi północnemu, jego kolorem był biały, ex xib chac był strażnikiem kierunku zachodniego, kan pauah tun kojarzony był ze wschodnią stroną świata; alom to jeden z regentów czterech stron świata; inna wersja bogów kierunku: zachód - ek xib cha (czarny), południe - kan xib chac (żółty), wschód - chac xib chac (czerwony), północ - zac xib chac (biały),

- jeszcze inna uporządkowana teoria bogów kierunku majów: chakowie to pomocnicy (wcielenia) chaca, strażnicy czterech stron świata: ah hadz'em caan chac, ah lelem caan chac, ah t'ozon caan chac i ah ch'ibal tun chaacob.

- jeszcze inna uporządkowana teoria bogów kierunków majów: pauahowie - chac pauah tun (wschód), ek pauah tun (zachód i czarny kolor), ix kanleox (południe) i sac pauah tun (północ).

- iztacmixcoatl lub mixcoatl i tlaloc - panowie wschodniej strefy wszechświata, tezcatlipoca jest władcą północy, totochtin - bóg strony północnej, xipe totec i xochipilli kojarzeni byli z południową stroną świata (aztekowie).

- estsanatlehi - bogini ziemi mieszkająca na zachodzie, żona johanoai, matka nayenezganiego (nawahowie),

- xipe totec - bóg zachodu (mezoameryka, olmekowie),

- abuhene - bóg zachodniej strony świata (warao),

- cztery kierunki jako aspekt wakan tanka (dakotowie).

 

 

Waldemar Mierniczek