14. religie indian i eskimosów

14. 3. 7. ziemia, górnik (cz 2) 
 
 

mity i legendy związane z ziemią:

 

koczitowie uważali, że słońce, święte góry i ziemia pod stopami to cały świat.

ziemia powstała, gdyż szczur piżmowy wydobył ląd z głębi morza (huroni).

wakan tanka istniał w wielkiej pustce zwanej han (ciemność), czuł się samotny i postanowił stworzyć towarzyszy, najpierw inyan (skała) - pierwszego boga, następnie użył inyan, aby powstała maka (ziemia) (dakotowie).

pierwsi ludzie powstali z żółtej gliny, ale rozpuścili się w wodzie. świat doświadczył czterech zniszczeń, w tym pierwszego zniszczenia przez słońce, gdy ziemia była zaludniona przez karły (stworzone przez hunab-ku) budowniczych miast. część z nich przetrwała w norach, pieczarach i jamach, gdzie przebywają do dziś (majowie).

bracia hunavan i hunchevan, synowie prapary xchmela i xtmana, stworzyli ziemię. ziemia spoczywa na grzbiecie wielkiej jaszczurki, a kosmos jest jej domem (majowie).

wirakocza jako paczajaczaczi (stwórca wszystkiego) pierwotnie stworzył olbrzymów z pomalowanych kamieni, potem stworzył ludzi podobnych sobie wzrostem, ale oni nie byli wierni nakazowi wirakoczy, by go czcić i żyć moralnie, więc zesłał na nich klęski, niektórych przemienił w kamienie, innych pochłonęła ziemia, w końcu nastąpił potop, który zgładził ziemię, ocalała dwójka ludzi. po potopie wirakocza stworzył na nowo zwierzęta i ludzi z gliny (inkowie).

według innego mitu wirakocza, który z natury był bardzo spokojny, miał dość kłótni ludzi i krzyknął tak głośno, że spadli w pustkę i lecieli tak długo, aż napotkali ziarnko piasku, którego się złapali. ludzie budowali ziemię przez wiele milionów lat z okruchów spadających z nieba (inkowie).

bogowie zniszczyli ziemię potopem z powodu rozwiązłego zachowania ludzi. jedynie prawy kapłan mulkueikai został ostrzeżony przed potopem i ocalał wraz z rodziną budując arkę, która osiadła na szczytach sierra nevada de santa marta (kagaba).

wielki stwórca ulzen wysłał na ziemię ga'an (tańczącego kruka lub ducha gór lub biało malowaną kobietę i jej syna, dziecko wody) jako przewodnika i nauczyciela ludzi, którzy te ziemie zamieszkiwali (apacze).

tohil, hacavitz i avilixi mieli własną górę pa-tohol. wszyscy trzej zamienili się w kamienie, gdy słońce wzeszło po raz pierwszy i wysuszyło błotnistą, wilgotną ziemię (kicze).

na świętej górze huankawuri, położonej w pobliżu cuzco, odbywały się egzaminy sprawnościowe po zakończeniu nauki yacha huasi (inkowie).

 

na szczycie huayna picchu (360 m nad machu picchu) położone są świątynie i tarasy (inkowie).

obrzędy religijne tzeltalów były odprawiane na magicznej górze ikal ajau, której strażnikiem był hun ahua.

kaczyni mieszkają na świętych górach san francisco (hopi).

gdy huitzilopochtli zabił niechcący coyolxauhqui, zawstydził się i jej głowę umieścił na szczycie góry coatepec (wężowa góra) (aztekowie).

semenia rozkazał ściąć drzewo marahuaka, którego pień utworzył góry (makiritarowie).

kiedy człowiek z drewna zapomniał o stwórcy, bogowie nakłonili przedmioty (misy, garnki, żarna itp.) do wystąpienia przeciw człowiekowi. w czasie buntu wystąpiły trzęsienia ziemi, burze i powodzie i stary świat uległ zagładzie. z chaosu bogowie utworzyli nowy świat i doskonalszego człowieka (mochica).

quetzalcoatl (lub ehecatl) i huitzilopochtli uczynili ziemię z kajmana podczas stwarzania pierwszego słońca. epoka tego słońca zwana była słońce ziemi (nahui ocelotl). czwarte słońce spadło na ziemię na skutek ogromnych opadów deszczu, bogowie stworzyli cztery osoby i wraz z nimi podnieśli słońce z ziemi (aztekowie).

według innej wersji quetzalcoatl i tezcatlipoca stworzyli ziemię z ciała tlaltecuhtli, kiedy rozdarli go na pół. łańcuchy górskie i wąwozy powstały z jego nosa, jaskinie z jego ust (aztekowie).

ludzie oddalali się od stworzyciela sotuknanga, a on za to dwukrotnie zniszczył świat i za każdym razem wywodził ludzkość od nowa z tych, którzy byli posłuszni władzom stworzenia i przetrwali kryjąc się pod ziemią (hopi).

stopy manquiana ugrzęzły w szczelinie miedzy dwiema skałami i pomimo szamańskich zabiegów zamienił się on stopniowo w kamień (mapuche).

tlahuizcalpantecutli zamienił się w kamiennego boga iltztlacoliuhqui, opiekuna kamieni i rzeczy twardych (aztekowie).

kobieta-matka rozpaczała, gdyż ojciec wszystkich indian rozdzielił swoje dzieci. teraz musiały walczyć ze sobą i żyć w nienawiści. zamieniła się w skałę, a jej łzy utworzyły jezioro pyramid. teraz siedzi na wodami jeziora i zbiera do kosza kamienie dzielące jej dzieci (pajutowie).

wszystkie rodzaje bytów zostały zamienione w kamień i zostały fetyszami, które posiadają nadprzyrodzoną energię i siłę życiową (zuni).

w coricancha do dzisiaj znajduje się blok skalny czczony jako pępek świata (inkowie).

zadaniem kwarców było zatrzymanie złych duchów (dakotowie).

mistekowie czcili święty szmaragd, zwany sercem ludu (yostaltepetl).

chalchiuhtlicue jest wyobrażana w spódnicy z zielonych kamieni (aztekowie).

jaskinie były uznawane za święte, zwłaszcza apoala, w której z głębi ziemi wyszli zrodzeni z drzewa pierwsi władcy: kobieta i mężczyzna (mistekowie).

po olmekach zachowały się przedstawienia wejścia w zaświaty za pomocą ust lub paszczy potwora ziemi. jaskinie były utożsamiane z wejściem w zaświaty (epi-olmekowie).

wejście do podziemi xibalba znajduje się w jaskini nieopodal coban lub w systemie jaskiń w belize (majowie).

zaświaty znajdują się w piaszczystych wzgórzach kilka dni drogi od siedzib plemienia (czarne stopy).

raj in icham tonatiuh ilhuicac to rozległa równina porośnięta drzewami i gajami. raj tamoanchan czasami umieszczany jest w jaskini. raj tlalocan jest położony w wysokich górach (aztekowie).

wendigo przechowuje części ludzi w jaskiniach i kopalniach jako zapasy na przyszłość (algonkinowie).

hank'o q'awani acacila, męski duch gradu i lodu, mieszkał na jeziorze titicaca na wyspie amantani (ajmara).

w czasie święta na cześć boga yaotla na jego cześć dokonywano symbolicznego spożywania ziemi (aztekowie).

kukurydza boi się trzęsienia ziemi, więc trzeba z nią rozmawiać, aby podtrzymać ją na duchu (majowie).

podłoga hoganu symbolizuje matkę ziemię (apacze).

 

 

Waldemar Mierniczek