15. religie afryki (z wyjątkiem egiptu i nubii)

15. 1. stworzenie świata

 

15. 1. 1. stworzenie świata

 

wśród stworzycieli świata możemy wymienić bogów o następujących imionach:

- khmvun - boga stwórcę, las - boga stwórcę i arebati - stwórcę świata i ludzi (pigmeje),

- tsui goab - stwórcę świata (khoikhoi),

- nzamni mpungu - boga stwórcę (kongo),

- mboli - boga stwórcę (azande),

- amma - stwórcę świata (dogonowie);

amma, stwórca świata, stworzył także boga nommo, który dał początek innym istotom. jedna z tych istot zbuntowała się przeciw ammie, za co została poćwiartowana, a jej szczątki zostały rozrzucone po świecie. po kilku dniach ta istota zmartwychwstała, ale bez penisa, który został zjedzony przez rybę (dogonowie),

- onyankopong - boga stwórcę (aszanti),

- gue - boga stwórcę (buszmeni),

- anansi - stwórcę świata lub njame, który pod postacią pająka utkał świat; swoją pracę skończył w sobotę, dlatego zwany jest kwame (sobota) (akan),

- katonda - stwórcę świata (gandowie),

- zanahary - stwórcę świata; zaraz po akcie stworzenia nastąpił podział nieba i ziemi pomiędzy nim i jego synem, buntowniczym herosem, andrianerinerinem (malgasze),

- waaq - jedyne bóstwo, które stworzyło wszechświat z przeciwnych, współzależnych i dopełniających się sił (jak dzień i noc, młodość i starość) ustawiając je w idealnej równowadze (safuu); od jej utrzymania zależy stan wszechświata (oromowie),

- czukwe, który jako czuneke stworzył świat (ibowie),

- kwot - ducha, najwyższego boga stwórcę (neurowie),

- bumba - pierwotnego i samoistnego boga, ojca njonje ngany, czongandy, czedi bumby, twórcę innych bytów, w tym planet, zwierząt i ludzi (buszongo),

- adżok - stwórcę świata (lotuko),

- nana buluku, który za pośrednictwem potomka mawu o imieniu lisa stworzył świat i dlatego obiekty (fetysze) posiadają część boskich mocy (bahonej, wg teorii vodun),

- orisza-nla - boga stwórcę i obatala - pana białych szat, stwórcę świata z woli boga najwyższego oloruna, męża oduduwy, którego kolorem jest biel; olodumare (olorun) - najwyższy z bogów zainicjował akt stworzenia powołując do istnienia obatalę i wszystkich innych oriszów (jorubowie);

w innym ujęciu stworzenia świata ashe, pierwotna energia życiowa, stanowiła podstawę aktu stworzenia; na początku było ashe; gdy ashe zaczęło myśleć stało się olodumare; gdy olodumare zaczął działać stał się olofi, który z siebie stworzył obatalę itd (jorubowie);

podobny mit: ziemia na początku była bagnista i nieurodzajna, olorun i inne bóstwa schodziły z nieba na ziemię po niciach pajęczych; olorun wysłał orisza-nla na ziemię by ją uczynił zdatną do zamieszkania, wyposażył go w skorupę ślimaka, a w niej umieścił sypką ziemię, gołębia i pięcionożną kurę; orisza-nla wysypał ziemię i wypuścił ptaki, które zaczęły ją rozrzucać wokół i drapać pazurami osuszając w ten sposób grunt; olorun dwa razy wysyłał na ziemię kameleona, aby sprawdził, czy ziemia jest już sucha i nadaje się do zamieszkania; za drugim razem kameleon powiedział, że suche miejsce jest już rozległe (ife); założone na tym miejscu miasto nazwano ile-ife i stało się ono święte i było pierwszą siedzibą jorubów.

- pemba - demiurga, któremu świat zawdzięcza pierwsze uporządkowanie, a który został zwyciężony przez faro i muso koroni kundje - stworzycielkę zwierząt i roślin (bambara),

byt i wszechświat rozwinęły się z nicości, która zawierała w sobie wieczne zmartwychwstanie (pierwotne gla), które wydało z siebie "głos pustki", który stał się źródłem swego odbicia dya. te dwa bliźniacze byty stworzyły wilgoć oraz ciała twarde i błyszczące i powstała z tego siła zo nami, która wznosząc się i opadając stworzyła ogień wiatru. w trakcie działań gla i dya powstały cztery punkty kosmosu wyznaczające cztery strony świata. następnie gla samo z siebie spowodowało wybuch, w trakcie którego nastąpiło wylanie się wibrującej materii twardej i mocnej. z tej wibracji powstały znaki rzeczy jeszcze nie stworzonych, które w przyszłości miały zaistnieć i oznaczać. od tego momentu każda rzecz miała swój znak i swoje słowo, oraz swoje miejsce na świecie. kiedy wszystkie rzeczy zostały ustanowione i określone co do swojej mocy, od gla oddzieliła się "stopa człowieka" - symbol wiadomości i wiedzy ludzkiej. gla przykazała zo nami odpowiedzialność za przyszłe uwolnienie innych rzeczy. zo nami przejęło władzę i zgromadziło je w obszernej misie yo yebali (niewidzialne yo). yo jest głosem wewnętrznym i tajemnym oraz stałym przekształcaniem świata (bambara).

 

 

Waldemar Mierniczek