17. religie oceanii (polinezja, maorysi, melanezja, mikronezja), modekngei

17. 8. 2. 7. 4. sztuka

 

rzeźbiarze uważani są za strażników kahuna (hawaje).

tohunga może być wybitnym rzeźbiarzem lub praktykiem innej profesji, np tohunga whakairo jest drzeworytnikiem (maorysi).

tiki, rzeźbione posągi kamienne lub drewniane przedstawiające pierwszego człowieka tiki, wiążą się z kultem przodków. były umieszczane najczęściej przy wejściu do marae (krąg odprawiania kultów) (polinezja).

moai to słynne kamienne posągi z wyspy wielkanocnej o wysokości 1-10 m, wagi do 75 ton. naliczono 887 sztuk,  w tym niedokończoną figurę o wysokości 21 m i wadze 270 ton. posągi są wykute w pufie wulkanicznym. ok 20% posągów miała początkowo pukao (czerwony kok lub nakrycie głowy w formie kapelusza (wysokość do 2,5 m, średnica do 2,5 m)). istnieje hipoteza, że są to posągi bóstw lub przodków. inna hipoteza mówi, że posągi wskazywały źródła wody pitnej (bzdura). zgodnie z legendą posągi są zdolne do przechwytywania many wodza, co prowadziło do obfitych deszczów i lepszych zbiorów, a posągi przedstawiają wojowników, którzy przybyli wraz z wodzem.

tukuturi to posągi moai w postawie klęczącej. figury mają odmienne kształty głów i inne rysy. powstały ze scorii w puna pau. istnieje teoria, że związane są z kultem ptaka tangata manu (wyspa wielkanocna).

bogini pania postawiono w 1954 pomnik w marine parade gardens w napier. dzieło było wielokrotnie uszkadzane, a w 2005 r ukradziono go. został odnaleziony (maorysi).

lei (hawaje), ei (tahiti, wyspy cooka), ula (samoa) to nazwy wieńców i girlandów charakterystycznych na całym obszarze oceanii. sporządzane są z kwiatów (głównie plumerii, pomarańczowych ilima, czerwonych lehua, różowych jokelani, białych kukui) i innych materiałów (muszelki pupu, pnącza maile (alyxia oliviformis), papier, orzechy kukui, rafia, ptasie pióra, rośliny ti (cordyline fruticosa), listków, jagód, pnączy kauna'oa (cuscuta sandwichiana), rośliny hinahina (heliotropium anomalum). pierwotnie były ofiarowywane bogom podczas obrzędów religijnych, tańców i pieśni. nie można ich wyrzucić po użyciu, należy odnieść tam gdzie zebrano, zakopać, spalić, zasuszyć. nie wypada odmówić przyjęcia. kobiecie ciężarnej lub karmiącej wręcza się jedynie otwarte lei.

lugeilang zstąpił z nieba i nauczył ludzi wykonywania tatuażu (karoliny).

 

17. 8. 2. 7. 5. literatura

 

na wyspie wielkanocnej odkryto rongorongo, obrazkowe pismo o niewiadomym pochodzeniu, nieodczytane do dzisiaj. archeolodzy odkopali 25 artefaktów zawierających ponad 600 różnych znaków. pismo było prawdopodobnie zapisywane bustrofedonem rozpoczynając od lewej strony, a po przeczytaniu każdego rzędu należało przestawić tabliczkę o 180 stopni.

 

17. 8. 2. 7. 7. etyka

 

zalążki etyki utworzyły się wokół pojęcia many. przedmioty i ludzi napełnionych maną otacza się szacunkiem i czcią (np naczelników plemion, kapłanów). ilość many jest zmienna, dlatego człowiek może zabiegać o jej pomożenie lub ją utracić przez nierozważne postępowanie. mana daje autorytet, władzę, siłę fizyczną, mądrość, bogactwo, sprawność rąk i umysłu (polinezja).

 

 

Waldemar Mierniczek