19. japonia, shinto, aum shinrikyo, ajnowie, korea, czondoizm

19. 8. 2. 7. 5. literatura (cz 2)
 

imayo to gatunek poetycki zaliczany do literatury kayo, znany od x w z repertuaru wędrownych śpiewaków i dworzan. obowiązuje strofa czterowersowa, frazy pięcio- i siedmiosylabowe, żywy język. tematyka imoyo jest różnorodna, kierowana do młodych. obejmuje min hymny popularyzujące zasady buddyjskie, pieśni opiewające bóstwa i świątynie shinto, pieśni ludowe.

japończycy piszą dużo poezji sławiącej urodę kwiatów wiśni np tanka, haiku, genji monogatari.

z tańca ludowego wyłoniły się obrzędy związane z kultem płodności, a z nich forma teatru dengaku, która wraz z bugaku, gigaku, sarugaku i kagura są podstawą teatrów no i kyogen.

teatr sarugaku (xi-xiv w) wywodzi się z chin i obejmuje tańce, pieśni, sztukę cyrkową.

teatr kagura wywodzi się z rytuałów shinto. zawiera szereg pieśni i tańców rytualnych przy akompaniamencie instrumentów. przedstawienia są odgrywane na terenie chramów shinto. zgodnie z mitologią kagura powstała przed jaskinią amaterasu, gdy bóstwa starały się wywabić boginię z jaskini na świat jako słońce.

przedstawienia teatru sato-kagura były organizowane przez miko w świątyniach z okazji świąt ludowych, czasami miały charakter szamański lub orgiastyczny.

przedstawienia mikagura były odgrywane na terenie pałacu cesarskiego. dominują w nich pieśni śpiewane przez chóry.

teatr no (od xiv w) wywodzi się z ceremonii shinto. traktuje o bogach, wojownikach, szaleńcach, kobietach i demonach. akcja koncentruje się na opowieściach o bogach (kami) lub na walce w formie egzorcyzmów dobra ze złem. z czasem stał się elitarną sztuką samurajów. aktorzy występują w maskach. decydujące znaczenie ma mimika, taniec, śpiew, muzyka (głównie instrumenty perkusyjne nohkan, otsuzumi, kotsuzumi, shime-daiko, flet).

ema to sztuka no, w kórej amaterasu i toyouke występują pod postacią staruszków, którzy mają zawiesić wotywne tabliczki w pawilonie saiguden świątyni ise. w drugiej części sztuki przedstawiony został taniec amanouzume.

teatr kabuki został zapoczątkowany w 1603 przez izumo no okuni. miko z chramu izumo występowała z trupą w chramie kitano tenman-gu w kioto, została zaproszona na występy na dworze cesarskim. powstały konkurencyjne grupy zwane sarugaku. rubaszne żarty i skecze oraz powszechne przypadki prostytucji spowodowały w 1629 zakaz kobiecych występów. zdażały się także przypadki prostytucji chłopięcej. zanotowano duży wpływ shinto i buddyzmu: popularne sceny popełnienia samobójstwa przez kochanków w celu reinkarnacji i wspólnego życia w przyszłości. najsławniejszym odtwórcą był tojuro sakata.

teatr kabuki oferuje różne style gry aktorskiej:

- aragoto - styl gry aktorskiej męskiej, szorstki, gwałtowny, przerysowany, przesadny makijaż, zastosowany po raz pierwszy przez aktora danjuro ichikawę (przełom xvii i xviii), który czerpał inspiracje z rytualnego tańca aramai (yamabushi shugendo), w którym tancerze utożsamiali się z wojownikami i bóstwami (pw z bogiem fudo), lub z teatru lalek kojoruri, 

- wagoto - styl gry aktorskiej męskiej, miękki i delikatny, elegancja i subtelność, zapoczątkowany w 1603 przez izumo no okuni.

yotsuya-kaidan to sztuka teatralna napisana przez nanbokiego tsuruyę iv w 1825. jeden z głównych wątków sztuki dotyczy losów ronina iemona, który otruł żonę. od tej pory prześladuje go duch żony, np kiedy ronin chce się powtórnie ożenić i podnosi welon narzeczonej, pokazuje się mu zniekształcona twarz poprzedniej małżonki, ronin w afekcie odcina głowę narzeczonej. sztuka kończy się śmiercią ronina. w teatrze kabuki sięgano po specjalne środki wyrazu np wypływające prawe oko, zniekształcona twarz. na podstawie sztuki nakręcono ponad 30 filmów (od 1912). ma ona także niebagatelny wpływ na obecne japońskie horrory, np długie niechlujne włosy postaci i duchów lub postać w białym kimonie, która jest symbolem żałoby.

wyznawcy omoto uczą się języka esperanto, publikują książki i prasę w tym języku.

 

19. 8. 2. 7. 7. etyka

 

hwanung przekazał ludziom zasady moralne (korea).

kiedy ainu rakkuru zestarzał się, wśród ludzi zapanował rozkład moralny i deprawacja. w wyniku tego bóg odszedł z tego świata, co spowodowało wzrost liczby przestępstw i katastrof (ajnowie).

wśród wielu zasad kodeku samurajów bushido, pochodzących głównie z konfucjanizmu, ale także z buddyzmu, z shinto wywodzi się niewątpliwie zasada czci dla przodków i tradycji.

zasada seppuku, czyli samobójczej śmierci w celu zachowania honoru, wywodzi się z shinto i buddyzmu zen.

przed bitwą wojownicy zbierali się i streszczali historię swojego rodu.

giri to polecenie wypełnienia obowiązku, szczególnie spłacenia długu wdzięczności przez bycie posłusznym, nawet gdyby to nie było zgodne z własnym sumieniem, np córka spełniała powinność, jeżeli na polecenia ojca pracowała w domu publicznym, wasal musiał poświęcić własnego syna, jeżeli senior tak postanowił. ci którzy nie dopełnili obowiązku powinni popełnić seppuku.

sekta kurozumi-kyo głosi równość kobiet i mężczyzn.

fuku-nusibi (pomyślna kradzież) - dotyczy świętego wizerunku. jeżeli złodziej nie zostanie przyłapany, wizerunek przynosi powodzenia. podczas toshi-no-ichi (kiermaszu noworocznego) w świątyni kannon (guayin) asakusa ustawia się stragany z kradzionymi wizerunkami, także daikoku.

 

 

Waldemar Mierniczek