20. religie chin (bez tybetu, mongolii wewnętrznej, sinciangu, mandżurii), taoizm, konfucjanizm, falun gong

20. 1. stworzenie świata

20. 1. 0. świat przed stworzeniem

hundun to pierwotny chaos, który istniał przed uformowaniem świata, pierwotne tchnienie (homg meng). hundun to bezkształt, zmieszanie ciemni ze światłością (qu juan).

opis pojęcia hundun przyjmował najdziwniejsze postaci:

- bezkształtna ciemność, z której wyłoniły się dwa bóstwa i uporządkowały świat (huainanzi),

- pan chaosu (hundun shi), władca środkowego oceanu, zabity przez władców północnego i zachodniego oceanu, którzy codziennie przez siedem dni wiercili mu w głowie po jednym otworze (zhuangzi),

- pozbawiony talentów syn huang di, który zginął z ręki yu (zuozhuan, księga dokumentów),

- boski ptak żyjący w górach tienszan, który miał sześć nóg, cztery skrzydła, był pozbawiony twarzy i oczu (księga gór i mórz),

- huandou - potwór o ludzkiej twarzy wygnany na południe; ma ptasi dziób, ptasie skrzydła, dwie ręce, dwie nogi  lub głuchy i ślepy pies o długiej sierści i niedźwiedzich łapach, pozbawiony organów wewnętrznych (księga duchów i dziwów),

- władca żurawi (dihong),

- skórzany bukłak, żółty worek.

20. 1. 1. stworzenie świata

shandi, personifikacja nieba (tian) jest stwórcą świata.

tian to niebiosa, niebo. niebo może być pojmowane jako stwórca wszechrzeczy.

potężna istota pangu rozdzieliła ziemię od nieba, stworzyła wszechświat. zgodnie z mitami z xiii w narodziła się w miejscu, gdzie materia wszechświata była ze sobą zmieszana (hundun), ale uformowana w kształcie jaja. z tego jaja narodził aię pangu jako pierwsza istota. po 18.000 latach ciężkiej pracy pangu uporządkował chaos za pomoca młotka i dłuta. ziemia oddzieliła się od nieba przyjmując kształt zwany tiandi kapipi. z czystej części chaosu (qing) powstało niebo, z błotnistej (zhuo) ziemia. po śmierci pangu jego głowa i kończyny zamieniły się w pięć świętych gór, krew i łzy w rzeki i strumienia, oczy stały się słońcem i księżycem, z ciała powstała ziemia uprawna, włosy zamieniły się w rośliny, oddech w wiatr, a głos stał się piorunem (hipoteza: mit ludów yao i miao przejęty przez chińczyków, inna hipoteza: wpływ buddyzmu).

podczas walki bogów pękła góra buzhou, jeden ze słupów podtrzymujących świat. nuwa, żona swojego brata o imieniu fuxi roztopiła kamienie i naprawiła górę. odtąd ten słup podtrzymujący świat jest krótszy od pozostałych i świat jest przechylony w kierunku południowo-wschodnim, dlatego wszystkie rzeki w chinach płyną w tym kierunku.

małpi król sun wukong, trickster, humorzasty i porywczy, przeżywa mnóstwo przygód. narodził się z kamiennego jaja u początku czasu. posiada liczne nadprzyrodzone moce. stał się nieśmiertelny i może przybierać różnorodne postacie i kształty.

dao jest prapoczątkiem nieba i ziemi (laozi).

z nieporuszonego najwyższego kresu narodziły się yin i yang, które dały początek liczbom, a liczby obrazom, z kórych narodziły się wszystkie rzeczy. rozwój wszechświata jest uzależniony od numerologii i zawarty jest w 64 heksametrach (shao yong).

przed powstaniem wszechświata istniała najwyższa granica (taiji) (szkoła zasad konfucjanistów).

Waldemar Mierniczek