20. religie chin (bez tybetu, mongolii wewnętrznej, sinciangu, mandżurii), taoizm, konfucjanizm, falun gong

20. 2. najważniejsi bogowie

20. 2. 0. bóstwo jedyne (absolut)

taoizm i konfucjanizm są religiami nonteistycznymi - nie afirmują boga i nie negują jego istnienia.

dao to siła rządząca światem (taoizm).

taishang laojun, deifikowany laozi, jest upersonifikowanym dao wszechświata (taoizm).

shen to siła ponadnaturalna, przychylna człowiekowi, obejmuje bóstwa, dusze zmarłych przodków, duchy opiekuńcze miejsc, świętych (np ośmiu nieśmiertelnych).

wszyscy godni przodkowie ze wszystkich wcześniejszych pokoleń łączą się w jeden bezosobowy byt absolutny sterujący losami świata, znaczący tyle co niebo (tian) (konfucjanizm).

20. 2. 0. 1. bóstwo najwyższe

do miana najwyższych (najważniejszych) bóstw pretendują:

- tian - niebiosa, niebo, bóg, bogowie, niebo jako najwyższy, osobowy bóg (shangdi),

- shangdi - najwyższe bóstwo (tiandijiao),

- shangdi - najwyższy przodek, najwyższy władca, stwórca, personifikacja nieba (tian), zsyła ludziom powodzenie lub klęskę, przewodniczy bóstwom i przodkom,

- ming min shangdi (bóg jasności) i wu sheng lao mu (bogini matka) - wszystkie główne religie podążają uniwersalną drogą, a ming min shangdi odbiera w nich cześć pod postacią buddy, allaha, boga ojca itp (yiguandao),

- xiwangmu - najwyższa bogini,

- nefrytowy cesarz - bóg bogów (zwłaszcza taoizm),

- huang di - żółty cesarz (xuanyuanjiao) (2697-2597 pne lub 2674-2575 pne) - w latach dynastii zhou (1045-256 pne) czczony jako najwyższe bóstwo,

- taishang laojun, deifikowany laozi, który wchodzi w skład triady sanqing obejmującej trzy najważniejsze bóstwa taoizmu, jest upersonifikowanym dao wszechświata, w 142 zesłał objawienie zhang daolingowi, za dynastii tang został uznany za przodka rodu panującego i jego formalnego opiekuna, dekretem cesarza gaozonga z 666 nadano mu tytuł taishang xuannyuan huang di (cesarz najwyższego porządku) i wyniesiono ponad konfucjusza i buddę,

- yuanshi tianzun, jeden z trzech czystych, stojący na czele triady i uważany za praprzyczynę wszechrzeczy i najwyższego ze wszystkich bogów, jest wieczny, niezniszczalny i współczujący, mieszka w pałacu na nefrytowej górze, do którego wchodzi przez złotą bramę, utożsamiany jest z nefrytowym cesarzem (taoizm),

- guanyin (liliao),

- tiandejiao, który zstąpił z niebios i guanyin (tiandejiao),

- gonggong - syn zhuronga, istota prostacka i obdarzona niewielką inteligencją, walczył o tron chin z zhuanxu i przegrał,

- yimin (plemię hakka).

rolę trickstera pełni nezha zwany trzecim księciem, młody bóg, który toczy walki z wężami, smokami i potworami, pokonuje smoczych królów i poskramia morza, wykorzystuje podstęp i żarty. jest przedstawiany na ognistej obręczy podczas walki z wrogami. był synem li jinga, matka urodziła go jako bryłę mięsa, którą ojciec rozbił nadając mu postać.

innym tricksterem jest sun wukong, humorzasty i porywczy małpi król, który przeżywa mnóstwo przygód. narodził się z kamiennego jaja u początku czasu, posiada liczne nadprzyrodzone moce, stał się nieśmiertelny i może przybierać różnorodne postacie i kształty. najbardziej znane są przygody sun wukonga opisane przez wu cheng'ena w "wędrówce na zachód". prawdopodobnie postać sun wukonga jest zainspirowana lub ma związek z hinduistycznym hanumanem.

Waldemar Mierniczek