22. religie mezopotamii (akad, amoryci, aramejczycy, asyria, babilonia, chaldea, elam, kasyci, sumer)

22. 10. święta, zwyczaje, obrzędy

 

w opisach świąt mezopotamii panuje pewien bałagan. wynika z niego, że było jedno główne święto - nowy rok, a inne święta to albo to samo święto, obchodzone trochę inaczej, albo jakieś pomniejsze święta. 

a-ki-til - święto nowego roku, najważniejsze w sumerze. 

zagmu - najważniejsze święto mezopotamii. rozpoczęcie nowego roku. najwyższe bóstwo miasta potwierdzało prawo do władzy określając losy ludzkości na następny rok. w trakcie panowania iii dynastii z ur i w okresie isin-larsa w czasie święta zagmu odbywały się misteria zaślubin isztar z królem. 

akitu - drugie co do ważności święto obchodzone od ok 2350 pne, początkowo święto rolników sumeru obchodzone co pół roku (w miesiącach nisannu, gdy rozkwitała przyroda i na jesieni w miesiącu taszritu po zebranie plonów z pól), najpierw rozpaczano z powodu śmierci natury, później radowano się z powodu jej zmartwychwstania. święto trwało ok 12 dni. składało się z rytuałów, modlitw, ofiar, procesji z udziałem króla i posągów bóstw, odczytywania enuma elisz, wróżb, przepowiedni wyznaczających los kraju na następny rok (mezopotamia). w okresie babilońskim akitu połączono z zagmu (mezopotamia). 

akitu - święto nowego roku (babilonia). najważniejszym dniem w roku był początek roku. święto przekształciło się w ogólnopaństwowe i zostało połączone z obchodami święta marduka. w miastach główny nacisk położono na ceremonię określania losów. najdonioślejsze uroczystości odprawiano w babilonie w świątyniach e-sagili, e-umusza (dom rozkazu). aranżowano zniknięcie marduka, a po jego odnalezieniu organizowano procesję do bit akiti (dom święta akitu) przez bramę isztar. władca dokonywał rytuału gate bel sabatum (ujęcie dłoni marduka) i prowadził jego posąg podczas procesji. w mniejszych miastach marduka zastępowano miejscowym bóstwem opiekuńczym (babilonia). 

kapłan szesz-gallu celebrował akitu (babilonia). 

w trakcie akitu obnoszono posągi marduka, sarpanitu i innych bogów w uroczystej procesji (babilonia). bogowie na początku każdego roku podejmowali decyzje o przyszłości ludzkości, dlatego święta noworoczne akitu były tak ważnym świętem (babilonia, asyria), w czwartym dniu akitu czytano enuma elisz i oddawano cześć mardukowi. gdy posąg marduka został zabrany z babilonu do asyrii w 689 pne obchody święta zawieszono na okres 20 lat do czasu zwrotu posągu (babilonia). w czwartym dniu akitu oddawano cześć aszurowi (asyria). 

na ulicach panowała radość i zabawy mieszkańców, którzy mieli trzy dni wolne od pracy. zawieszano sprawowanie sądów. władca obdarzał mieszkańców jadłem i napitkami (babilonia). 

od czasów asyryjskich święto narodowe akitu obchodzono w stolicy z udziałem króla, elit dworskich i kapłanów. 

opis akitu w babilonie: każdego dnia akitu kapłan wstawał dwie godziny przed wschodem słońca i brał rytualną oczyszczająca kąpiel. 

drugiego dnia akitu kapłan recytował hymn do marduka (sekretem e-sagili). udział w recytacji brali także śpiewacy kultowi kalu. 

trzeciego dnia akitu kapłani składali zamówienie złotnikowi i cieśli na dwie rzeźby: z cedru i z tamaryszku, dawali świątynne złoto i kamienie szlachetne w celu przyozdobienia posągów, które były rytualnie palone szóstego dnia. 

czwartego dnia akitu kapłan recytował modlitwę suilla, trzykrotnie błogosławił e-sagilę. król udawał się do świątyni boga nabu, gdzie otrzymywał berło królestwa, by wyruszyć z procesją do świątyni e-zida w borsippie po posąg nabu. 

piątego dnia akitu kapłan-egzorcysta maszmaszu skrapiał ściany świątyni wodą z eufratu i tygrysu, obchodził e-sagilę bijąc w bębenek, aby odstraszyć złe duchy. kaplicę nabu okadzano, a drzwi smarowano żywicą cedrową. egzorcysta odmawiał zaklęcia i obcierał świątynię zakrwawionym ciałem owcy. kapłan sesgallu nakrywał stół ofiarny dla marduka i dokonywał libacji. przygotowywano posiłek dla nabu, który przybywał barką z borsippy do babilonu. kiedy król wrócił z borsippy oddawał kapłanowi insygnia i siadał przed pomnikiem marduka. sesgallu wymierzał mu policzek, który miał na celu wymuszenie jego klęknięcia i rozpoczęcie spowiedzi negatywnej. najwyższy kapłan udzielał mu błogosławieństwa, zwracał insygnia, uderzał władcę w policzek zmuszając do płaczu, jako znaku przychylności marduka. wieczorem inscenizowano walkę z siłami zła. walczył biały byk, jako dumuzi. 

szóstego dnia posągi bóstw z innych miast odwiedzały akitu marduka i nabu, ścinano głowy posągom marduka i nabu i palono je. 

siódmego dnia akitu ...- nie zachowały się tabliczki. 

ósmego dnia akitu król dotykał berłem dłoni marduka i w ten sposób potwierdzał swoją władzę w przyszłości. 

dziewiątego dnia akitu organizowano uroczystą procesję z e-sagili do bit akitu. za posągami szli kapłani, potem muzykanci, śpiewacy i tancerze. przed bit akiti odgrywano scenę walki marduka z tiamat i urządzano ucztę. 

dziesiątego dnia akitu powracano do e-sagila. ucztowano w sali przeznaczenia. na stopniu zigguratu dokonywał się akt hierogami, który miał zapewnić urodzaj na przyszły rok. zaślubin dokonywała boska para pod postacią posągów lub reprezentujący ich kapłan i kapłanka. 

jedenastego dnia akitu w sali przeznaczeń odbywały się obrady bóstw i rytuał ważenia losów. 

dwunastego dnia akitu posągi odbywały podróż powrotną do swych miast (babilonia). 

esz-esz - święto obchodzone trzy razy w miesiącu z okazji zmian faz księżyca (zwłaszcza w iii i ii tysiąclecie pne) (mezopotamia). 

taklimtu i neizigar - uroczystości na cześć zmarłych obchodzone latem (mezopotamia). 

gusisu - doroczne święto lokalne związane z rolnictwem (mezopotamia). 

każde bóstwo miało ustanowiony dzień swojego święta (babilonia). 

było tak wiele świąt i obrzędów, że król nie mógł fizycznie we wszystkich uczestniczyć. mógł być reprezentowany w sposób symboliczny, np przez szatę, albo powierzenie urzędu lokalnemu kapłanowi, któremu nadawano tytuł sangu (asyria).

Waldemar Mierniczek