25. religie etrusków, italików, sabinów, wenetów, rzymian i włochów

25. 8. 2. 2. 1. płodność i rodzina (cz 2)

lex claudia de tutela mulerium z 49-44 pne zniósł ustawową opiekę agnatów nad kobietami. 

sprawy o cudzołóstwo były rozstrzygane przez sądy rodzinne, które rozwiązywały małżeństwo i zasądzały rekompensatę finansową dla poszkodowanej strony. zdrada kobiety to stosunek seksualny z mężczyzną innym niż jej mąż. jej wspólnik stawał się cudzołożnikiem gdyż rozbijał cudze małżeństwo. mężczyzna nie zdradzał żony, gdy odbywał stosunek seksualny z niewolnicą lub wyzwoloną niewolnicą. zabroniony był stosunek z kobietą niezamężną wolno urodzoną (stuptur). 

oktawian august, wobec powszechnego upadku moralności, wprowadził w 18-17 pne lex iulia zawierające prawa karzące stosunek z zamężną kobietą, wdową lub panną. można było bezkarnie współżyć z niewolnicami, nierządnicami i aktorkami. osoby, które popełniły zdradę małżeńską, były zsyłane na dwie wyspy na morzu śródziemnym. ojciec posiadający patria potestas mógł ukarać córkę i cudzołożnika śmiercią jeżeli dokonali zdrady małżeńskiej w domu rodzinnym, mąż mógł zabić cudzołożnika, a żonę ukarać w inny sposób. jeżeli ojciec lub mąż byli bierni po upływie 60 dni każdy mógł wystąpić z oskarżeniem w procesie karnym. 

lex iulia przeniosła rozprawy do sądów karnych, stuptur uznano za cudzołóstwo, sąd mógł zakazać wyjścia za mąż skazanej kobiecie. prawo obchodzono. 

niezamężna dwudziestolatka była karana z powodu braku małżeństwa i dzieci (prawo oktawiana augusta). 

conventio in manum, czyli wejście żony pod władzę agnacyjną (manus) męża mogło odbyć się na trzy sposoby: 

1 confarreatio (złożenie jowiszowi ofiary z ciasta orkiszowego (panis farreus) w obecności dwóch kapłanów (pontifex maximus i flamen dialis) i dziesięciu świadków; niektóre godności kapłańskie były zastrzeżone dla dzieci z takiego związku, 

2 coemptio czyli uroczyste kupno "żony", tego aktu można było dokonać przed lub po zawarciu małżeństwa, 

3 usus czyli zasiedzenia żony (pozostawała w domu męża nieprzerwanie przez rok). 

repudium to możliwość jednostronnego oddalenia żony lub zaręczonej kobiety przez męża lub rzadziej współmałżonka lub mężczyznę, który się zaręczył przez żonę lub narzeczoną. to była czynność jednostronna, jedyną przeszkodą mógł być brak zgody pater familias. od czasów konstantyna wielkiego repudium był stopniowo ograniczane. 

dos to majątek otrzymywany przez męża przy zawarciu małżeństwa. po śmierci męża żona dziedziczyła posag. od iii w pne, aby zapobiegać łowcom posagów, osoba ustanawiająca posag mogła zobowiązać męża do zwrotu posagu, ponadto żona mogła domagać się zwrotu posagu. zwrot posagu nie obejmował pożytków uzyskanych w trakcie trwania małżeństwa. 

actio rei uxoriae to powództwo żony o zwrot posagu. po rozwiązaniu małżeństwa mężowi przysługiwało prawo zatrzymania do 1/2 posagu jeżeli małżeństwo rozpadło się z winy żony, albo jeżeli pod władzą męża pozostają dzieci z tego małżeństwa. 

arrogacja polegała na tym, że pater familias uzyskiwał władzę nad innym pater familias. 

mancipium to przejściowa zależność prywatnoprawna, np pater familias mógł przejściowo oddać syna lub córkę pod panowanie innego pater familias (wynajem usług, nauka zawodu, alimentacja). nabytki stanowiły własność pełniącego władzę. 

mężczyzna, także żonaty, mógł mieć kilka konkubin. konstantym wielki zakazał konkubinatu zawieranego obok małżeństwa. od tamtej pory konkubinat zaczął przypominać małżeństwo morganatyczne. 

legitymacja to uznanie dziecka z konkubinatu. 

contubernium to prawny związek między niewolnikiem i osobą wolną lub niewolnikiem i niewolnikiem, nie wywoływało żadnych skutków prawnych, dzieci stawały się własnością właściciela niewolnicy. w 325 konstantyn wielki zabronił rozdzielania członków rodziny poprzez sprzedaż ich różnym właścicielom. 

senatus consoltum, prawo z 52, stanowiło, że wolna kobieta współżyjąca z niewolnikiem wbrew woli właściciela traciła wolność. dopuszczalna była umowa z właścicielem stanowiąca, że na jego własność przechodzą tylko dzieci. 

w 428 wprowadzono zakaz stręczycielstwa niewolnicy lub córki. zakaz stręczycielstwa został wprowadzony w 439 i powtórzony w 535. 

w okresie cesarstwa upowszechnił się zwyczaj posiadaniu cicisbeo i miłość do paziów. cicisbeo towarzyszył damom z wyższych sfer w czasie widowisk, uroczystości religijnych. kiedy żona znudziła się przekazywano ją przyjacielowi. później można było to uczynić tylko za zgodą żony. 

małżeństwo monogamiczne z dużą swobodą seksualną dla mężczyzn oraz zabijanie przez rodzinę kobiet, które chciały wyjść za mąż za nieodpowiedniego kandydata upowszechniło się na sycylii.

Waldemar Mierniczek