25. religie etrusków, italików, sabinów, wenetów, rzymian i włochów

25. 9. 3. 1. kapłani (cz 1)

 

religia rzymska jest religią kapłańską. kapłani pełnili bardzo ważne funkcje w mieście. kapłanki mogły odprawiać niektóre kulty. 

kapłani: 

- apulejusz był sacerdos provinciae (kapłan kultu cesarza) w całej afryce, rezydował w kartaginie, 

- archigalli - kapłani kybele, musieli poddać się kastracji zanim zostali kapłanami, czym nawiązywali do samookaleczenia się attisa; ceremonia odbywała się w czasie tańca kultowego przy akompaniamencie bębnów bijących w coraz szybszym rytmie, taniec kończył się wirowaniem i ekstazą, co oznaczało że bóstwo zawładnęło kapłanem, w tym stanie mógł wygłaszać przepowiednie i wróżby, w transie dopuszczał się samookaleczenia (być może informacja jest prawdziwa tylko dla rzymu), senat zakazał obywatelom uczestniczenia w kulcie kapłanów kybele.

inna wersja o kapłanach kybele: gallowie, kapłani eunuchowie kybele i attisa, zostali tak nazwani przez rzymian po 204 pne, kiedy kult kybele został uznany przez senat za kult państwowy. dokonywali samokastracji podczas uroczystości zwanych dies sanguinis (24 marca), ubierali się w stroje kobiece, biżuterię, nosili długie rozjaśnione włosy, twarze malowali kosmetykami, nie mogli być nimi obywatele rzymscy, a jedynie niewolnicy, utrzymywali się z datków za wróżby i prostytucji sakralnej. podczas obchodów upamiętniających attisa biegali po rzymie krzycząc i śpiewając przy akompaniamencie syring i tympanonów, wpadając w stan ekstazy i biczując się nawzajem do krwi. od i w ne przewodniczył im archigall, ktory nie podlegał kastracji. 

- augurowie - kapłani odczytujący wolę bogów z nieba nad miastem, na podstawie zjawisk atmosferycznych i lotu ptaków, w późniejszym czasie używano specjalnie tresowanych kur, kolegium augurów liczyło najpierw trzech patrycjuszy, byli dobierani przez kooptację i sprawowali urząd dożywotnio. potem zwiększono ich ilość do sześciu, potem do dziewięciu. w 300 pne dopuszczono plebejuszy (czterech patrycjuszy i pięciu plebejuszy). w 104 pne domicjusz zniósł kooptację, augurowie byli wybierani głosami 17 tribus wylosowanych spośród 35 istniejących. sulla przywrócił kooptację i zwiększył liczebność kolegium do 15 (siedmiu plebejuszy i ośmiu patrycjuszy). 

każde wydarzenie społeczne było inaugurowane przez augura, nosili togi obramowane purpurą i laski lituus zakrzywione u góry, którymi zakreślali święty krąg templum, wewnątrz którego obserwowali znaki boskie (zjawiska meteorologiczne i lot ptaków), czynili to w określone dni o wyznaczonych porach na północnym szczycie kapitolu (arx). ten obrzęd nazywano auspicjami. 

augurowie uczestniczyli w wyprawach wojennych, na których sprawowali auspicja. 

lucjusz emilius paulus macedoński w 193 pne ozdobił świątynię jowisza, w 192 pne wszedł w skład kolegium augurów. 

kwintus cecyliusz metellus celer był od 63 pne członkiem kolegium augurów. 

marek walerius messala korwinus był członkiem kolegium augurów. 

marek antoniusz w 50 pne został wybrany do kolegium augurów. 

augurami byli cyceron i oktawian august. od i w pne pozycja augurów wzrosła ze względów politycznych. 

prawo interpretacji auspicjów należało do wyższych urzędników rzymskich (magistratus cum imperia), co miało wpływ na osłabienie pozycji augurów. 

obnuntiatio, orzeczenie o niepomyślności auspicjów przeprowadzonych przez augura, wydawane przez urzędników i trybunów ludowych, mogło być powodem odroczenia komicjów. 

ostatnimi augurami byli: wettius agorius pretekstatus (zm 398) i ragonius wenustus (zm 390). 

- aureliusz kofta, wuj juliusza cezara, sprawował urząd w kolegium pontyfików, 

- ród aureliuszów sprawujący kult sola, 

- cesarz aurelian, czciciel sol invictus, wprowadził kolegium kapłańskie pontyfików słońca, wzniósł w rzymie świątynię sol invictus i wyprawiał igrzyska co cztery lata, 

- bellonarii (fanatici) - kapłani bellony, nosili ciemne ubranie i czarne runo na głowie, 

- bractwo arwalskie - kolegium 12 kapłanów bogini dea dia i marsa, w świątyni bogini przy zamkniętych drzwiach modlili się o dobre zbiory, wykonywali taniec wywodzący się z kultów płodności, obchodzili w kwietniu święto ambarvalie, byli przybrani w wieńce z kłosów, oprowadzali po polach zwierzęta ofiarne, po ich zabiciu tańczyli i śpiewali pieśni (carmen arvate) na cześć marsa i larów, 

- cycero był augurem rzymskim. 

- dorson - kapłan, który podczas oblężenia kapitolu przez celtów w 390 pne wyszedł złożyć ofiarę w świątyni westy. w stroju według rytuału gabińskiego przeszedł przez środek wrogich wojsk niosąc w rękach ofiary, które złożył na wzgórzu kwirynalskim i wrócił na kapitol, czym zyskał szacunek rzymian i wrogów. 

- dydona, której fenickie imię elissa wskazuje, że być może była kapłanką boga ela,

Waldemar Mierniczek