25. religie etrusków, italików, sabinów, wenetów, rzymian i włochów

25. 9. 3. 1. kapłani (cz 3)

- pontifices (pontyfikowie) - członkowie najwyższego kolegium kapłanów, które czuwało nad formalną stroną kultu religijnego i związanymi z nim aktami państwowycmi (kalendarz, wyznaczanie świąt), w skład kolegium wchodzili flamenowie, westalki, przewodził pontifex maximus, przysługiwała im (jak i epulonom) toga praetexta obramowana szerokim purpurowym brzegiem. 

kwintus cecyliusz metellus był od 216 pne członkiem kolegium pontyfików. 

scypion metellus wszedł w 80 pne w skład kolegium pontyfików. 

marek waleriusz messala niger wszedł w 73 pne w skład kolegium pontyfików. jako konsul dążył do ukarania publiusza klodiusza pulchera za sprofanowanie misteriów ku czci bona dea. 

konsul kwintus lutacjusz katulus kapitoliński wszedł w skład kolegium pontyfików w 76 pne, w 73 pne poparł uniewinnienie lucjusza katyliny oskarżonego o romans z westalką, w 63 pne starał się o godność pontifex maximus, chciał przekupić juliusza cezara, który starał się o to samo, aby wycofał kandydaturę. cezar odmówił i wygrał. trzecim kandydatem do kolegium pontyfików był w 63 pne publiusz serwiliusz watia izauryjski. 

pizon pontifex (48 pne - 32 ne), pontyfik, był znany z pijaństwa, któremu oddawał się od rana i przez całą noc na ucztach. 

marek titius był pontyfikiem od 34 pne. 

numa pompiliusz powołał kolegium kapłańskie z pontifex maximus na czele (inna wersja: patrz saliowie), po upadku królestwa pontifex maximus był wybierany przez pontyfików dożywotnio z własnego grona, pod koniex iii w pne wprowadzono wybór na komicjach trybusowych, od i w pne jego pozycja wzrosła ze względów politycznych, od 12 pne, począwszy od oktawiana augusta, urząd pontifex maximus sprawowali cesarze, w okresie dwóch augustów, tytuł pontifex maximus nosił jeden z nich, 

pontifex maximus był przełożonym kolegium kapłańskiego, "budowniczym mostów" między ludźmi i bogami, zajmował się sprawami kultu państwowego, podlegał mu kalendarz i kolegium westalek. 

lista pontifex maximus: - 712 pne - numa marcius, 509-493 pne - papirius, 460-440 pne - furius, 431-420 pne - cornelius cossus, 420-397 pne - minucius folius, 397-390 pne - mimuncius augurinus, 390 pne - follius flaccinator, 332-304 pne - cornelius callissa, 304 pne - cornelius scipio barbatus, 254-243 one - tiberius coruncanius (tyberiusz koronkariusz), 243-221 pne - lucius caecilius metellus, 221-213 pne - lucius cornelius lentulus caudinus, 212-183 pne - publius licinius crassus dives, 183-180 pne - gaius servilius geminus, 180-153 pne - marcus aemilius lepidus, 150-141 pne - publius cornelius scipio nasica corculum, 141-132 pne - publius cornelius scipio nasica serapio, 132-130 pne - publius licinius crassus mucianus, 130-123 pne - publius mucius scaevola, 123-103 pne - lucius caecilius matallus dalmaticus, 103-89 pne - gnaeus domitius ahenobarbus, 89-82 pne - quintus mucius scaevola, 82-63 pne - quintus caecilius metellus pius, 63-44 pne - gaius iulius caesar, 44-12 pne - marcus aemilius lepidus, 12 pne - oktawian august, do 375 ne - cesarze rzymscy. 

pierwszym plebejuszem pontifex maximus był tyberiusz korunkaniusz w 254 pne. 

lucius caecilius metellus pozwolił w 242  pne konsulowi aulusowi postumiuszowi wyruszyć na sycylię na wojnę, chociaż był kapłanem marsa (flamen martialis). w 241 pne w trakcie pożaru świątyni westy uratował palladion tracąc wzrok, za co dostał przywilej dojeżdżania na obrady senatu w rydwanie. 

konsul marcus aemilius lepidus został w 199 pne wybrany do kolegium pontyfików, w 180 pne został pontifex maximus, w 179 pne przeprowadził renowację świątyni jowisza kapitolińskiego. dla sfinansowania prac zajął zgromadzone wota. 

publius mucius scaevola wydał w 80 tomach annales maximi (zestawienie najważniejszych wydarzeń). 

lucius caecilius matallus dalmaticus postawił przed sądem westalki oskarżone o niezachowanie czystości. emilia została skazana, a marcja i lucynia zostały uniewinnione. sfinansował restaurację świątyni kastora zdobiąc ją malowidłami i posągami. w czasie pożaru świątyni westy wyniósł obraz minerwy. 

za wprowadzenie do kalendarza trzynastego miesiąca (mercedonius) odpowiadał pontifex maximus. w 191 pne zniesiono cykl czteroletni (acyliusz glabrion) i kapłani mogli go wprowadzać kiedy chcieli, np wstawiali do kalendarza przez kilka lat z rzędu lub wcale co doprowadziło do rozchwiania kalendarza i reformy juliańskiej w 46 pne. 

juliusz cezar będąc pontifex maximus wpływał na członków wszystkich grup kapłańskich. 

cesarze pełnili sakralną funkcję podczas świat, tytuł wskazywał na opiekuńczą funkcję cesarza w stosunku do wszystkich religii w cesarstwie, mówiąc inaczej: cesarz mógł ustanawiać kapłanów dla wszystkich religii. 

oktawian august został członkiem wszystkich grup kapłańskich, co wykorzystał dla zabezpieczenia porządku wewnętrznego, skonfiskował wiele majątków kościelnych w egipcie, poddał finanse świątynne drobiazgowej kontroli, liczba kapłanów była limitowana, pilnowano, aby byli obrzezani, ubrani w lniane szaty i mieli ogolone głowy, ograniczono rolę kapłanów do funkcji religijnych. 

w 375 gracjan odmówił pełnienia funkcji pontifex maximus gdyż był chrześcijaninem. 

- potycjusze i pinariusze - rody kapłańskie, którym ewander powierzył godność kapłanów przy ołtarzu herkulesa pod palatynem,

Waldemar Mierniczek