25. religie etrusków, italików, sabinów, wenetów, rzymian i włochów

25. 9. 3. 1. kapłani (cz 4)

- quindecemviri sacris faciundis - kolegium kapłanów, którzy zajmowali się zasięganiem, interpretacją i przekazywaniem opinii ksiąg sybillińskich, sprawowali nadzór nad kultem apollina i kybele, 

tarkwiniusz pyszny odkupił trzy księgi sybillińskie, umieścił je na kapitolu w świątyni jowisza i powierzył dwóm kapłanom. od 367 pne ich liczba wzrosła do dziesięciu (pięciu patrycjuszy i pięciu plebejuszy). od 103 pne zamiast kooptacji kapłanów, wybierano ich przez losowanie z grona 17 tribusów. w czasach dyktatury sulli liczbę kapłanów zwiększono do 15, w czasach juliusza cezara do 16, w czasach cesarstwa było ich ok 20, kolegium przetrwało do późnego antyku. 

ich zadaniem było wyjaśnianie boskich przepowiedni na podstawie znaków (prodigiów), na polecenie senatu znajdowali w księgach sybillińskich środki zaradcze, którymi było głównie sprowadzanie nowych bogów i kultów, głównie greckich. 

w 204 pne, podczas wojny z hannibalem, wobec niepowodzeń, głodu, choroby, znaków na niebie, kapłani wyczytali w księgach sybillińskich, że trzeba sprowadzić z pesynuntu święty wizerunek matki bogów. statek osiadł na mieliźnie na tybrze, wróżby kapłanów pokazały, że statek przyciągnie nieskazitelna kobieta, którą okazała się rozpustnica kwinta klaudia. 

w 83 pne księgi sybillińskie spłonęły, 

gajusz sencjusz saturninus (ok 60 pne - przed 20 ne), był członkiem quindecemviri na ludi seaculares w 17 pne. 

- rex nemorensis, - kapłan, opiekun świętego gaju i świątyni diany nad jeziorem nemi, jego partnerką była diana, był to urząd pełniony dożywotnio najczęściej przez osobę ściganą przez prawo (przestępca lub zbiegły niewolnik), funkcja kapłana chroniła go przed karą. 

rex nemorensis mógł zostać zabity przez każdego w pojedynku. sygnałem rozpoczęcia walki było ułamanie przez przybysza gałęzi ze świętego drzewa. jeżeli przybysz wygrał zostawał nowym rex nemorensis. instytucja rex nemorensis utrzymała sie co najmniej do czasów dynastii antoninów. 

- rex sacrorum - najwyższy urzędnik wypełniający sakralne obowiązki monarchy (zastępujący monarchę), urząd został powołany przez tarkwiniusza pysznego w celu wykonywania obrzędów, które do tej pory wykonywał król. rex sacrorum był wybierany przez pontifexa maximusa z kręgu patrycjuszy. urząd był pełniony dożywotnio, nie można go było łączyć z żadnymi urzędami świeckimi, przetrwał do końca trwania religii starorzymskiej; w czasie agonium, święta na cześć janusa, 9 stycznia, rex sacrorum składał janusowi w ofierze barana, 

- numa pompiliusz powołał kolegium dwunastu kapłanów marsa (saliów) na palatynie (salii palatini) (inna wersja patrz: pontifex maximus), tuliusz hostiliusz powiększył kolegium saliów do 24 osób, dotychczas działający byli nazywani palatyńskimi, a nowi kwirynalskimi (salii collini, agonales), 

saliowie byli wybierani z patrycjuszów, kolegium przewodził magister. 

praesul prowadził taniec. saliowie święcili tańcem rozpoczęcie wojny. 

vates prowadził chór. saliowie śpiewali pieśni na cześć marsa. 

dwa razy w roku odbywały się procesje (w marcu i w październiku) na ulicach miasta. kapłani tańczyli staroitalskie tańce i śpiewali pieśni kultowe, szli ze spiżowymi tarczami (ancilia), przyodziani w staroitalskie stroje (tunika, pancerz, toga (toga praetexta) i spiczaste czapki (apex), w pieśniach (carmen salarie) wzywali marsa. 

ancile to tarcza, która spadła z nieba podczas zarazy za czasów numy pompiliusza. od jej dalszego istnienia zależy trwanie imperium rzymskiego. aby uniemożliwić jej kradzież numa pompiliusz za radą wieszczki egerii kazał wykonać 11 kopii, które przechowywano w świątyni marsa pod opieką saliów, którzy co roku nieśli je w procesji ku czci marsa i wykonywali kultowy taniec wojenny. 

appiusz klaudiusz pulcher był członkiem kolegium kapłańskiego saliów. 

serwiusz maluginensis, kapłan jowisza, zażądał w 22 ne przyznania mu namiestnictwa azji chociaż kapłanom nie wolno było opuszczać italii. nie posłuchano go. 

- sodales augusti - ciało złożone z 21 senatorów, którego zadaniem było nadzorowanie kultu oktawiana augusta, liwia druzylla została kapłanką oktawiana augusta, germanik został flamen divi augusti, 

- sybilla kumańska - kapłanka wyroczni apollina w cumae, 

- titii sodales - kolegium kapłańskie w czasach królewskich ustanowione przez tytusa tacjusza, restytuowane przez oktawiana augusta, który należał do tego kolegium, 

uranius antoninus był w emessie dziedzicznym kapłanem afrodyty i el gabala, w 253 ogłosił się cesarzem, tytułu zrzekł się na rzecz waleriana, 

- za czasów republiki delegaci miast etruskich zbierali się co roku wokół świątyni bogini voltumny koło volsinii, składali ofiary, wybierali głównego kapłana.

Waldemar Mierniczek