14. religie indian i eskimosów

14. 8. 2. 7. 5. literatura

 

itzamna był wynalazcą ksiąg (majowie).

kodeksy misteków, które zostaną opisane w rozdziale dotyczącym świętych ksiąg, są pisane na skórze jelenia i korze drzewnej w formie epopei ludowych śpiewanych przez lud.

rabinal achi - znany od od xiii w, dramat dynastyczny majów (kicze), widowisko teatralno-taneczno-muzyczne w języku majów z ustnego przekazu prekolumbijskiego. zachowały się dwie spisane wersje liczące cztery akty. treść odwołuje się do zdarzeń z xv w i wydarzeń historycznych ukazanych w popul vuh. bogato zdobione przebrania, maski, dwie trąby, święty bęben (tan), instrumenty drewniane i gliniane, flety, marakasy, marimba.

rimas to rymowanki zwane czaszkami układane na święto zmarłych. śmierć nabiera w nich cech osoby szydzącej z osób żyjącej, np krewnych, polityków, celebrytów (meksyk).

 

14. 8. 2. 7. 5. 1. pismo

 

itzamna był wynalazca ksiąg i pisma, patronem pisma, a kukulkan nauczycielem sztuki pisania. votan był dawcą pisma i języka (majowie).

ixbalanque i hunahpu uczyli ludzi pisma (kicze).

w caral znaleziono kipu liczące 5000 lat (norte chico). kipu rozwinęło się w imperium inków dla rachmistrzów. zidentyfikowano kilka odmian. do dzisiaj nie zostało odczytane. poza danymi numerycznymi przechowywano dane geograficzne, kalendarzowe, ekonomiczne. jedno kipu mogło liczyć do 2000 sznurów (inkowie).

przypominam, że kipu przypomina pisma hindusów (w tym święte pismo dewanagari), które wyglądają jak pionowe sznureczki zwisające z poziomego sznura.

pismo obrazkowe mezoameryki jest zbyt skomplikowane, żeby je tu omawiać.

 

14. 8. 2. 7. 6. podział społeczny

 

podziału w znaczeniu europejskim i hinduistycznym wśród indian nie było. raczej za pomyłkę definicyjno-znaczeniową należy uznać poniższe zdanie z wikipedii:

"obserwacje astronomiczne, pismo i nadzór nad kalendarzami był w gestii kasty skrybów" (aj tz'ib) (majowie).

 

14. 8. 2. 7. 7. etyka

 

kenos ukształtował świat z rozkazu temaukela, stworzył ludzi i prawa moralne, a następnie uniósł się do nieba (ona).

estsanatlehi to bogini moralności (nawahowie).

chentun czuwał nad moralnością, objawiał się tym osobom, które miały złe intencje (majowie).

quetzalcoatl był zwolennikiem doskonalenia moralnego (aztekowie).

ixcuina emanuje z siebie moralne wyziewy, których zapach mogą czuć tylko bogowie (aztekowie).

bóg tworzył z gliny różne stworzenia. kojot próbował robić to samo, ale mu się nie udawało, gdyż nie mógł powstrzymać się od śmiechu. bóg powiedział, że gdyby się nie śmiał, poradziłby sobie znacznie lepiej. kojot powiedział, że wcale się nie śmieje, w ten sposób stworzył kłamstwo (maidu).

 

 

Waldemar Mierniczek