wm religia

14. 9. 3. 3. czarownice, czarownicy, czarnoksiężnicy, magowie, uzdrowiciele   czarownik był najważniejszy po wodzu ( mapuche ). mazatekowie korzystali z wiedzy czarowników. irin mag e to czarownik, który stworzył morza i rzeki ( tupi , guarani ). czarownicy ( h-men ) do dzisiaj przedstawiają przebieg końca świata ( majowie ). ah uaay xibalba to czarownicy, którzy potrafili wprowadzić siebie lub kogoś w sen wayob , czyli zamienić się we śnie w zwierzę, aby zrobić komuś krzywdę ( majowie )   aucca , duch gór, był wzywany przez czarowników do pomocy w leczeniu ( ajmara ). tezcatlipoca przewodził czarniksiężnikom i magom ( aztekowie ). nagual to czarnoksiężnik , człowiek wiedzy, źródło lekarstw, którego wszyscy się bali (opinia najeźdźców chrześcijańskich). mama (kapłan) po nałożeniu maski, która według wierzeń indian pochodzi sprzed potopu, mógł uzdrawiać chorych ( kagaba ). uzdrawiacze huasteków zwani byli zitom . curandero i curandera...

14. 9. 3. 2. szamani   szamani są w kulturze indian (np flathead , indianie prerii ) i inuitów nieustannie obecni. w ameryce południowej szamani są pełnoprawnymi członkami grupy. w plemieniu capuli zaznaczyła się dominująca pozycja szamanów-kacyków (kacyków w sensie lokalnych dominujących zarządzających plemieniem współplemieńców o wysokiej pozycji ekonomicznej). szamani wykorzystują ponadnaturalne siły i wiedzę do leczenia, zamawiania i odczyniania ( koczitowie ). szamanizm ma źródła w sile, która przychodzi do określonego człowieka poprzez zwierzę, ciało niebieskie lub siły przyrody. gdy została okazana i zaakceptowana przyjmujący ją miał obowiązek podjąć naukę obowiązków szamańskich. wykształceni szamani mieli moc wykorzystywaną podczas wojny, próśb o deszcz, szczęście, zdrowie. szaman miał zdolność uzdrawiania ( apacze ). podczas uroczystości yuwipi szaman korzystał z pomocy pomocnika ( dakotowie ). szamani biorą udział w ceremonii picia środków halucyn...

14. 9. 3. osoby   14. 9. 3. 0. organizacje religijne   tajne stowarzyszenia męskie są związane z określonymi kaczynami . zbierają się w kivu ( hopi , zumi , pueblo ). w kivu odprawiane są ceremonie niedostępne dla innych kaczynów. do stowarzyszenia należą wszyscy mężczyźni. na czele stoi przywódca ( cacique , z hiszpańskiego), którego zadaniem jest wyznaczanie dat ceremonii na podstawie obserwacji słońca ( koczitowie ). mandanowie tworzyli stowarzyszenia szamanów. oprócz organizacji szamańskich istniały organizacje medicine manów ( indianie ameryki pn ). midewiwin   to tajne stowarzyszenie zajmujące się uzdrawianiem chorych głównie za pomocą czarów ( potawatomi , menomini , odżibwejowie ). podobno istniał także tajny związek kanibali ( kwakwala ). nawahowie założyli bractwo węży . podczas wstępowania do bractwa wilków ród wilka grzebał żywcem nowicjusza po głowę, po czym współrodacy odziani w wilcze skóry, wyjąc i naśladując wilki, wydobywal...

14. 9. kult, magia   14. 9. 1. kulty   Wirakocza nauczył ludzi kultu bogów ( ajmara , inkowie ). wśród niezliczonych kultów religijnych wymienię niektóre: - kult czaszek , - kult płodności ( tierradentro , quimbaya ), - fallicyzm , - kult wody , - kult ziemi ( cowichan , indianie prerii ), - kult przyrody (np aztekowie ), - kult lasów ( cowichan , indianie prerii ), - kult przodków ( capuli ); odmianą kultu przodków jest kult kaczynów ( hopi , zuni , pueblo ), - kult inti - najważniejszy, cieszący się poparciem królewskiej rodziny i arystokracji kult w obrębie państwa inków , - kult huaki; huaca to rzecz zasługująca na szacunek, wielka, wspaniała, święta, dziwna lub przeklęta, np wielkie kamienie, niektóre rzeki, budowle, drzewa; każda huaca miała swój przydzielony kawałek ziemi i kapłanów; najsłynniejsza huaca to pachacamac ; huace składano ofiary z ludzi, zwierząt, kukurydzy, koki. zdarzali się władcy, którzy tępili ...

14. 8. 3. śmierć, nieśmiertelność (cz 2) bogom śmierci składano krwawe ofiary z ludzi ( majowie ). xipe totec był bogiem krwawej śmierci ofiarnej ( aztekowie ). kacykowie-szamani byli chowani wraz z innymi osobami, często składanymi w ofierze w momencie pogrzebu wodza, aby towarzyszyli mu w podróży w zaświatach ( capuli ). xipe totec był panem zwłok ( aztekowie ). spalenie ciała jest jednoznaczne z zabiciem duszy ( inkowie ). zmarłych kremowano cztery dni po zgonie zaszywając zwłoki w jelenie skóry. wraz z przedmiotami codziennego użytku palono domostwa zmarłych ( yana ). zmarłemu malowano twarz na czerwono i chowano w dniu, w którym umarł. przedmioty codziennego użytku niszczono, palono, wyróżnianego konia zabijano ( apacze ). przed włożeniem kości i czaszek do skrzynek i koszy, czyszczono je z resztek tkanki, czym zajmowali się starcy "o bardzo długich paznokciach" hodowanych w tym celu ( czoktawowie ). zmarłego układano na wysokich rusztow...

14. 8. 3. śmierć, nieśmiertelność (cz 1)   istota śmierci jest ciągle obecna obok człowieka na wyciągnięcie ramienia i czeka na dobry moment do wyciągnięcia nas z ciała, aby zapoczątkować nowe życie. trzeba ciągle pamiętać o niej i traktować jak doradcę, którego możemy o wszystko zapytać ( toltekowie ). bolon dzacab ucieleśniał cykl przemijania, życia i śmierci ( majowie ). ometeotl łączył przeciwieństwo życia i śmierci ( aztekowie ). itzpapalotl symbolizowała ludzki strach przed śmiercią i odrodzenie pośmiertne ( chichimekowie ). nagi (duch śmierci) jest aspektem wakan tanka ( dakotowie ). olmekowie czcili boga śmierci . uac mitun ahau był bogiem śmierci ( majowie ). mictlantecuhtli był bogiem śmierci ( aztekowie ). yohualtecuhtli to bóg śmierci ( aztekowie ). oxlahun tox to bóg śmierci ( tzeltalowie ). coatlicue to bogini śmierci ( aztekowie ). ilamatecuhtli była boginią śmierci ( aztekowie ). itzpapalotl to bogini śmierci (...

14. 8. 2. 7. 5. literatura   itzamna był wynalazcą ksiąg ( majowie ). kodeksy misteków , które zostaną opisane w rozdziale dotyczącym świętych ksiąg, są pisane na skórze jelenia i korze drzewnej w formie epopei ludowych śpiewanych przez lud. rabinal achi - znany od od xiii w, dramat dynastyczny majów ( kicze ), widowisko teatralno-taneczno-muzyczne w języku majów z ustnego przekazu prekolumbijskiego. zachowały się dwie spisane wersje liczące cztery akty. treść odwołuje się do zdarzeń z xv w i wydarzeń historycznych ukazanych w popul vuh. bogato zdobione przebrania, maski, dwie trąby, święty bęben ( tan ), instrumenty drewniane i gliniane, flety, marakasy, marimba. rimas to rymowanki zwane czaszkami układane na święto zmarłych. śmierć nabiera w nich cech osoby szydzącej z osób żyjącej, np krewnych, polityków, celebrytów ( meksyk ).   14. 8. 2. 7. 5. 1. pismo   itzamna był wynalazca ksiąg i pisma, patronem pisma, a kukulkan nauczycielem sztuki ...

14. 8. 2. 7. 4. 2. wizerunki   kilka ciekawych wizerunków bóstw indiańskich.   Waldemar Mierniczek

14. 8. 2. 7. 4. 1. architektura   kilka pojęć zwiazanych z architekturą sakralną indian.   Waldemar Mierniczek

14. 8. 2. 7. 4. sztuka   wobec rozległości tematu tu jedynie skromne notatki na temat sztuki związanej z religią. pierzasty wąż był bóstwem sztuki olmeków . dyai stworzył sztuki ( tukuna ). kuwai to twórca wiedzy o sztuce ( tukano , kubeo ). itzamna widząc że ludzie nudzą się w wolnych chwilach, wynalazł dla nich sztuki piękne. uaxac yol kauil był symbolem sił twórczych ( majowie ). praprzodek o imieniu amalivaca nauczył po potopie ludzi rzeźbiarstwa ( tamanakowie ). azal uoh była patronką malarstwa ( majowie ). acat był bogiem tych, którzy wykonują tatuaże ( majowie ). sztuka olmeków (wielkie głowy z kamieni i jadeitu o afrykańskich rysach) była ściśle związana z religią stąd wiele wyobrażeń głów bogów olmeckich i kapłanów jaguara. " uśmiechnięte twarzyczki " to rodzaj rzeźby przedstawiającej twarze rozjaśnione uśmiechem, co jest ewenementem u indian prekolumbijskich, których przedstawienia wyrażały powagę, grozę, potęgę, niepokój, ...