wm religia

23. 3. 5. ogień, kowal   chaldi był uzbrojony w ogień ( urartu ).  reszef to bóg przejawiający się w błyskawicy ( huryci ).  tejszeba to bóstwo piorunów ( urartu ).  teszub to bóstwo burzy władające błyskawicami, wiatrem i deszczem ( huryci , urartu , hetyci ). morze obawiało się błyskawic teszuba ( hetyci ).  hasamili był bogiem kowalstwa ( hetyci ).   23. 3. 6. powietrze   bóstwa związane ze zjawiskami pogodowymi:  - taru to bóg burzy, jego żomą była tahattanuiti ( hatti ),  - tarhunt - bóg burzy ( luwijczycy ),  - ziparwa - bóg burzy (religia palajska ),  - trqqas - bóg burzy ( licja ),  - tejszeba - bóstwo burzy i piorunów ( urartu ),  - teszub - bóstwo burzy władające błyskawicami, wiatrem, chmurami i deszczem, jego żonami były tarhun - bogini słońca i hebat ( huryci , urartu , hetyci ),  - hahhima - bóg personifikacja odrętwienia, mrozu, letniej posuchy ( hetyci )...

23. 3. 2. słońce, światło   bóstwa słońca i światła:  - tarhun - bogini słońce z arinny , żona teszuba ( hetyci ),  - warusenna - bogini słońca z arinny ( hetyci , inna wersja),  - istanu - bóg słońce, jego atrybutem była skrzydlata tarcza słoneczna, pojawiał się na niebie codziennie w czterokonnym rydwanie ( hetyci ),  - sziwini - bóg słońca, mąż tuszpuei , jego atrybutem była uskrzydlona tarcza słoneczna ( urartu ),  - szimigi - bóg słońca, jego żoną była aja ( huryci ),  - tivdas - bóg słońca ( luwijczycy ),  - tijaz - bóg słońca (religia palajska ),  - esztam - bogini słońca ( hatti ),  - sius - bóg światłości dziennej ( hetyci ).  u hetytów jako symbol słoneczny spotykana jest swastyka .   23. 3. 3. księżyc   bóstwa księżyca:  - arma - bóstwo księżyca, skrzydlaty stwór w czapce z rogami i sierpem księżyca w ręce ( hetyci , luwijczycy ),  - szelardi - bóstwo ...

23. 2. 0. 2. hipostazy   zestawienie ofiar składanych poszczególnym bogom urartu zawiera bardzo ciekawe hipostazy (???) chaldiego : broń chaldiego , aisusie , dirusie , zastępy chaldiego , zastępy tejszeby , dasie , arnie , asmasie , niribie dla chaldiego .   23. 2. 1. bogini matka, matriarchat   jest cała lista bogiń matek z terenów azji mniejszej:  - kybele - wielka macierz ( frygia , luwijczycy ),  - hebat ( hetyci , huryci , urartu , hatti ),  - hannahanna ( hetyci ),  - arubaini ( urartu ),  - allani - bogini matka ( huryci ),  - ma - bogini matka ( anatolia ).  pszczoła może być związana z kultami matriarchatu ( hetyci ).   23. 2. 5. bogowie władcy   po śmierci władca stawał się istotą boską, następcy oddawali mu cześć ( hetyci ).   23. 3. kosmos i żywioły   23. 3. 1. niebo   bóstwa nieba:  - bogini-słońce z arinny ( hetyci ),  - chaldi -...

23. 1. stworzenie świata   23. 1. 1. stworzenie świata   bóstwa powiązane ze stworzeniem świata:  - kumarbi - ojciec bogów ( urartu , huryci ),  - hannahanna - matka bogów ( hetyci ),  - telepinu - stwórca świata ( hetyci ),  - kybele - matka bogów i ludzi ( frygia ).  bogowie oddzielili niebo od ziemi piłą kuruzzi . gigant upelluri , który na swoim grzbiecie dźwigał niebo i ziemię stworzone przez starych bogów, był tego nieświadomy ( hetyci ).   23. 1. 2. świat po stworzeniu   kiedy telepinu postanowił zniknąć, pojawiły się negatywne skutki: ogień gasł, zboże nie dojrzewało, ludzie i zwierzęta nie łączyli się w pary, samice zwierząt porzucały młode, pastwiska i źródła wysychały, nie można było się nasycić, bogowie wysłali do niego posłańców: osła, potem boga burzy , ale oni nie znaleźli telepinu. dopiero pszczoła wysłana przez hannahannę znalazła go śpiącego w zagajniku nieopodal lihziny . użądlony i wyrwany z...

23. 0. 2. synkretyzm   hatti to kraj tysiąca bogów, gdyż hetyci włączali bogów podbitych narodów do swego panteonu.  hurycki panteon stanowił mieszankę bóstw indoeuropejskich z mitanni (mitra, indra, uruwani), mezopotamskich ( nikkal - ningal, anu, aja, ea, nergal), hurycko - hetycko - urartyjskich ( teszub , hebat , szauszka , allani , kumarbi , kuszuh , szimigi ).  żoną huryckiego bóstwa kuszuh była bogini sumeryjska ningal, po hurycku zwana nikkal .  wierzenia hurytów i hetytów wzajemnie się przenikały (np podobieństwo tejszeby i teszuba ). od hetytów czerpało urartu za pośrednictwem hurytów.  religia urartu miała wspólne cechy z religiami mezopotamii, panteon bóstw był w części zapożyczony z tych religii. po 714 pne i porażce urartu z asyrią kult chaldiego zaczął upadać, odrodzenie postrzegano w kultach tejszeby , aszura i marduka.  religia asyryjska była spokrewniona z religią hurycką . asyryjczycy czerpali z mitów i legend h...

23. 0. problemologia   dotarliśmy do azji mniejszej, czyli tej części świata, która obecnie nazywana jest turcją, a która stanowi pomost pomiędzy religiami kaukaskimi, semickimi, mezopotamskimi, hinduizmem i buddyzmem z jednej strony, a grecją, rzymem i egiptem z drugiej strony.  nie opisuję tu bogów greckich, którzy pojawili się na tym terenie i zdominowali np frygię i lidię, opisuję bogów frygijskich i lidyjskich sprzed hegemonii kulturowej greków na tym terenie. bogowie greccy zostaną opisani w następnym rozdziale.  nie opisuję bogów mezopotamskich, gdyż byli oni przedmiotem poprzedniego rozdziału.  mogą wystąpić luki na styku semici-azja mniejsza i arabowie-azja mniejsza, gdyż nie będę także opisywał bogów semickich i arabskich. będą oni przedmiotem opisu w rozdziałach poświęconych judaizmowi i islamowi.   23. 0. 1. drzewo religii azji mniejszej (frygia, hatti, hetyci, huryci, lidia, luwijczycy, urartu)   oczywiście nie drzewo religii,...

22. 13. sąd ostateczny   podróżując po nieboskłonie utu widzi wszystko co dzieje się na ziemi. jest uważany za boga sprawiedliwości, prawdy i prawa, sędziego na ziemi i w niebie ( mezopotamia ).  w skład boskiego zgromadzenia ferującego wyroki w świecie podziemnym zmarłych wschodzili anunnaki , bogowie-sędziowie ( mezopotamia ).  w kur siedmiu bogów sędziów anunnaki z siedmiu kręgów piekła, utu i nanna schodziło co wieczór do kua , aby sądzić umarłych. jednym z sędziów został gilgamesz . eszkergigal wydawała wyroki śmierci na dusze. ich imiona były zapisywane na tabliczkach przez gesztinanę . wtedy śmierć stawała się faktem ( sumer ).  kiedy isztar weszła do świata podziemnego i przed siedmioma sędziami umarłych stanęła naga, sędziowie postanowili, że stanie się martwym ciałem, które powieszono na słupie ( sumer ).  ninib jest sędzią ludzkości ( babilonia ).  dagan , nergal jako dobro i miszaru jako zło są sędziami umarłych w świecie ...

22. 12. tropy po przestudiowaniu rozdziału o religiach mezopotamii   317. ninlil - matka miłosierna - miłosierdzie boskie - misericordia - myzerykordia.  318. nergal - mieszkał w niebie, stoczył walkę z teszubem, przegrał i zszedł do świata podziemnego - upadli aniołowie, spadli z nieba do piekieł.  319. nergal - bóg światła - lucyfer - diabeł związany ze światłem.  320. dumuzi - wachlarze i koszyki z ostatnich kłosów, aby miał gdzie schować się do wiosny - słowianie - zostawianie ostatnich kłosów na polu dla bogów.  321. sumeryjska woda życia - słowiańska woda życia drdy.  322. barka ra - barka niebios bogów sumeru z wykradzionymi prawami me - arka przymierza.  323. zamiana wody w krew przez isztar - zamiana wody w krew jedną z plag egipskich.  324. rytuał wypędzania demona lamasztu z ciała człowieka - współczesne egzorcyzmy.  325. grzebień i wrzeciono jako magiczne przedmioty lamasztu - grzebień wielkości lasair - srebrn...

22. 10. 3. muzyka, instrumenty muzyczne   bogowie śpiewali hymny mardukowi ( enuma elisz ).  pukku i mikku to magiczny instrument zrobiony przez gilgamesza z korzeni (pukku) i korony (mikku) drzewa - bębenek z pałeczkami? - kiedy grał na nim, ludzie mu służyli, zmuszał młodzieńców do pracy, a dziewczęta zabierał do domu. kobiety poskarżyły się utu i ten sprawił, że instrument zapadł się pod ziemię ( sumer ).  kalu to kapłan egzorcysta, który przy pomocy muzyki koił gniew bogów. pomagał mu chór złożony z naru ( babilonia ).  pierwsze wyobrażenie cymbałów pochodzi z asyrii z 3500 pne.  znana jest także harfa z ur .   22. 11. bohaterowie w legendach i przekazach folklorystycznych   22. 11. 1. królowie, królowe   semiramida to królowa babilońska (piszą o niej np herodot , diodor sycylijski ), półbogini, wykarmiona w dzieciństwie przez gołębice, kobieta wielkiej urody. założyła babilon i stworzyła imperium od egiptu po...

22. 10. święta, zwyczaje, obrzędy   w opisach świąt mezopotamii panuje pewien bałagan. wynika z niego, że było jedno główne święto - nowy rok, a inne święta to albo to samo święto, obchodzone trochę inaczej, albo jakieś pomniejsze święta.  a-ki-til - święto nowego roku, najważniejsze w sumerze .  zagmu - najważniejsze święto mezopotamii . rozpoczęcie nowego roku. najwyższe bóstwo miasta potwierdzało prawo do władzy określając losy ludzkości na następny rok. w trakcie panowania iii dynastii z ur i w okresie isin-larsa w czasie święta zagmu odbywały się misteria zaślubin isztar z królem.  akitu - drugie co do ważności święto obchodzone od ok 2350 pne, początkowo święto rolników sumeru obchodzone co pół roku (w miesiącach nisannu, gdy rozkwitała przyroda i na jesieni w miesiącu taszritu po zebranie plonów z pól), najpierw rozpaczano z powodu śmierci natury, później radowano się z powodu jej zmartwychwstania. święto trwało ok 12 dni. składało się z rytuałó...