wm religia

25. 9. 4. miejsca uprawiania kultu, przedmioty kultu   25. 9. 4. 1. natura/przyroda jako miejsce uprawiania kultu   templum to obszar ziemi lub nieba wyznaczany przez augurów do prowadzenia np obserwacji lotu ptaków związanych z wróżbami.   święte gaje   eneasz uciekłszy z troi schował się z rodziną i towarzyszami w świątyni ceres w świętym gaju.  romulus założył gaj asylum i ogłosił, że kto do niego wejdzie będzie bezpieczny i będzie obywatelem miasta bez względu na to co zrobił. zewsząd przychodzili złoczyńcy, łotry i złodzieje. z ich pomocą romulus obwarował miasto.  gaj westy wyrósł na stoku palatynu .  westalki mieszkały w klasztorze atrium vestae , za którym rozciągał się gaj lucus virginum vestalium , obok świątyni westy , na stoku palatynu , w pobliżu świętej drogi ( via sacra ).  junona miała święty gaj na eskwilinie .  w nemi istniało sanktuarium diany z gajem, do którego nie wpuszczano koni, mies...

25. 9. 3. 21. wierni świeccy (laikat)   camillus to chłopiec pomagający kapłanom w składaniu ofiar.   25. 9. 3. 25. wojskowi   proproce miały pięć znaków wojennych: wilk, orzeł, wieprz, koń, minotaur, były noszone przez chorążych ( signifer ) na drągach i dzidach, były czczone jako wojskowe bóstwa, które posiadały prawo azylu, przy nich składano przysięgi wojskowe ( iusiurandum ).  chorążowie mieli obowiązki kapłańskie, nosząc proporce obcowali z bogami zastępu wojskowego.   25. 9. 3. 26. urzędnicy   sacrosancti byli święci i nietykalni, przenajświętsi, np trybuni ludowi , mieli pełen immunitet, podniesienie na nich ręki było karane śmiercią, ogłaszano, że bogowie ich potępiają.  początkowo najświętszym był senator najstarszy wiekiem i o największym autorytecie, w cesarstwie cesarz ( pryncypat ), któremu przysługiwały uprawnienia pontifex maximus . cesarze principsi: oktawian august , tyberiusz , kaligula , klaudiusz , neron ...

25. 9. 3. 19. patroni   w religii rzymskiej mamy do czynienia z patronami wywodzącymi się spośród bogów:  - apollo - patron sztuki i poezji,  - caissa - patronka szachów (od 1772),  - ceres - patronka sycylii ,  - consevius - patron aktu poczęcia dziecka,  - consus - patron koni,  - diana - patronka łowów, gór, księżyca,  - fornax - patron procesu wypiekania chleba,  - fortuna - patronka żeglarzy, panującego cesarza, dnia bieżącego,  - gracje - patronki sztuk pięknych i rękodzieła,  - hekate - patronka czarownic i nekromantów,  - janus - patron umów i układów sojuszniczych ( italikowie , rzym),  - karmenta - patronka położnic,  - kastor i polluks - patroni jazdy rzymskiej,  - kliwikola - patronka spadzistych ulic,  - mars - patron działań wojennych i zwycięstw, pór roku, zwłaszcza wiosny,  - menrva - patronka porodu i małżeństwa ( etruskowie ),  ...

  25. 9. 3. 6. mędrzec   za mędrca uważano wergiliusza .   25. 9. 3. 7. teologowie   teologia dopiero wykluwa się:  marek terencjusz warron (116 pne - 27 pne), wyróżniał trzy formy dyskusji teologicznej:  1. mitycznej (mity o bogach greckich),  2 racjonalnej (analiza filozoficzna bóstw i kosmologii),  3 cywilnej (rytuały i publiczne obrzędy).  wergiliusz toczył rozważania na temat alegorycznych systemów pojęć teologicznych, np saturn pożerający własne dzieci to alegoria czasu, który pożera wszystkie rzeczy, aby je później stworzyć na nowo. gdy pisał słowa   "quo numine laeso" odnoszące się do junony , to wskazywał, że " numina " są wyobrażeniem jednego bóstwa.  makrobiusz uważał, że bóstwo jest dwupłciowe, gdyż pisał o wenus " ducente deo ".  wśród twórców pierwocin teologii wymianiany jest także cycero .   25. 9. 3. 8. nauczyciel   ammonios z egiptu (i-ii w) to kierownik akademii...

25. 9. 3. 3. czarodzieje, czarownice, czarownicy   tesalskie czarownice uprawiały goecję ( apulejusz ).  maksymos z efezu został za czasów panowania cesarza walensa oskarżony o uprawianie czarów i przepowiadanie przyszłości (przepowiednia dotycząca następcy walensa). poniósł śmierć z rozkazu namiestnika azji festusa.  priskos z epiru został za czasów walensa oskarżony wraz z maksymosem z efezu o uprawianie czarów i uwięziony. zdołał uniknąć śmierci.  wergiliusz uchodził za czarodzieja, który mocą magiczną ochraniał neapol przed wężami i jadowitymi muchami, odganiał choroby od miasta, jako czarodziej interweniował w neapolu i innych miastach.   25. 9. 3. 4. prorocy, prorokinie, wieszczowie, jasnowidze   tages to cudowne dziecko, które wyskoczyło z bruzdy pola i przekazało ludziom przesłanie bogów w świętych księgach " etrusca disciplina " ( etruskowie ).  vegoia to prorok, który przekazał posłanie od boga w świętej księdze " li...

25. 9. 3. 1. kapłani (cz 5) - westalki - dziewicze kapłanki westy , ogniska domowego i wiecznego ognia, wieszczki świątynne; numa pompiliusz sprowadził do rzymu kapłanki westy, od i w pne znaczenie religii westy i westalek słabło.  westalkami zostawały dziewczynki w wieku 6-10 lat, które pochodziły z rodów patrycjuszowskich, których rodzice żyli. wybierano sześć osób, przełożoną była virgo vestalis maxima (najstarsza westalka). opiekę religijną sprawował pontifex maximus , który dokonywał wyboru. służba kapłańska trwała 30 lat (10 lat poznawania zasad, 10 lat pełnienia obowiązków, 10 lat opiekowanie się nowicjuszkami). wybrana wychodziła spod władzy ojcowskiej, jej obowiązkiem było zachowanie dziedzictwa. złamanie tej zasady było jednym z największych przestępstw ( incestum - akt niemoralny, bezbożny). karą za utratę dziewictwa było pochowanie żywcem w grobie-jaskini z ograniczoną ilością wody i jedzenia. po zakończeniu służby westalka mogła wyjść za mąż i mieć dzieci. ...

25. 9. 3. 1. kapłani (cz 4) - quindecemviri sacris faciundis - kolegium kapłanów, którzy zajmowali się zasięganiem, interpretacją i przekazywaniem opinii ksiąg sybillińskich , sprawowali nadzór nad kultem apollina i kybele ,  tarkwiniusz pyszny odkupił trzy księgi sybillińskie , umieścił je na kapitolu w świątyni jowisza i powierzył dwóm kapłanom. od 367 pne ich liczba wzrosła do dziesięciu (pięciu patrycjuszy i pięciu plebejuszy). od 103 pne zamiast kooptacji kapłanów, wybierano ich przez losowanie z grona 17 tribusów. w czasach dyktatury sulli liczbę kapłanów zwiększono do 15, w czasach juliusza cezara do 16, w czasach cesarstwa było ich ok 20, kolegium przetrwało do późnego antyku.  ich zadaniem było wyjaśnianie boskich przepowiedni na podstawie znaków ( prodigiów ), na polecenie senatu znajdowali w księgach sybillińskich środki zaradcze, którymi było głównie sprowadzanie nowych bogów i kultów, głównie greckich.  w 204 pne, podczas wojny z hannibalem , wob...

25. 9. 3. 1. kapłani (cz 3) - pontifices ( pontyfikowie ) - członkowie najwyższego kolegium kapłanów, które czuwało nad formalną stroną kultu religijnego i związanymi z nim aktami państwowycmi (kalendarz, wyznaczanie świąt), w skład kolegium wchodzili flamenowie , westalki , przewodził pontifex maximus , przysługiwała im (jak i epulonom ) toga praetexta obramowana szerokim purpurowym brzegiem.  kwintus cecyliusz metellus był od 216 pne członkiem kolegium pontyfików .  scypion metellus wszedł w 80 pne w skład kolegium pontyfików .  marek waleriusz messala niger wszedł w 73 pne w skład kolegium pontyfików . jako konsul dążył do ukarania publiusza klodiusza pulchera za sprofanowanie misteriów ku czci bona dea .  konsul kwintus lutacjusz katulus kapitoliński wszedł w skład kolegium pontyfików w 76 pne, w 73 pne poparł uniewinnienie lucjusza katyliny oskarżonego o romans z westalką , w 63 pne starał się o godność pontifex maximus , chciał przekupić julius...

  25. 9. 3. 1. kapłani (cz 2) - epulon - członek kolegium kapłańskiego ( setpemviri epulones) powołanego w 196 pne w składzie trzyosobowym zajmującego się urządzaniem biesiad kultowych, członkowie kolegium należeli do jednego z czterech wielkich kolegiów kapłańskich obok pontyfików , augurów i kwindecemwirów ( quindecemviri ), pierwszy skład: gajusz licyniusz lukullus , publiusz manliusz , publiusz porcjusz leka .  zadaniem epulonów było urządzanie uczt ( epulae ) ku czci bóstw, szczególnie dla jowisza na kapitolu, w czasie świąt i uroczystości publicznych. przysługiwała im (jak i pontyfikom ) toga praetexta obramowana szerokim purpurowym brzegiem.  za czasów sulli zwiększono ilość epulonów do siedmiu, juliusz cezar powiększył kolegium do dziesięciu osób. po śmierci juliusza cezara powrócono do siedmiu.  marek plaucjusz sylwan był członkiem semptemviri epulonum na przełomie starej i nowej ery.  - fecjałowie ( fetiales ) - kolegium kapłańskie...

25. 9. 3. 1. kapłani (cz 1)   religia rzymska jest religią kapłańską. kapłani pełnili bardzo ważne funkcje w mieście. kapłanki mogły odprawiać niektóre kulty.  kapłani:  - apulejusz był sacerdos provinciae (kapłan kultu cesarza) w całej afryce, rezydował w kartaginie,  - archigalli - kapłani kybele, musieli poddać się kastracji zanim zostali kapłanami, czym nawiązywali do samookaleczenia się attisa; ceremonia odbywała się w czasie tańca kultowego przy akompaniamencie bębnów bijących w coraz szybszym rytmie, taniec kończył się wirowaniem i ekstazą, co oznaczało że bóstwo zawładnęło kapłanem, w tym stanie mógł wygłaszać przepowiednie i wróżby, w transie dopuszczał się samookaleczenia (być może informacja jest prawdziwa tylko dla rzymu), senat zakazał obywatelom uczestniczenia w kulcie kapłanów kybele. inna wersja o kapłanach kybele: gallowie , kapłani eunuchowie kybele i attisa, zostali tak nazwani przez rzymian po 204 pne, kiedy kult kybele został uznan...